لەهەرێمی كوردستان حیزبایەتی و سیاسەت كۆنترۆڵی "هاوڕێیەتی"یان لەدەستە

هەواڵ / ڕاپۆرت :: 11/03/2019‌ :: 343‌ جار بینراوە
وێنە: گوگڵ

دواڕۆژ، نالی زه‌نگه‌نه


پچڕاندنی په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی به‌هۆی جیاوازی سیاسییه‌وه‌ له‌هه‌رێمی كوردستان بووه‌ به‌دیارده‌، كۆمه‌ڵناسێك بۆ نه‌بوونی په‌یوه‌ندی ڕۆحی ده‌یگه‌ڕێنیته‌وه‌، پسیۆڕێكی زانستی سیاسیش جه‌خت له‌سه‌ر پاڵنه‌ری ئایدۆلۆژیا و ململانێی ناڕه‌واكان ده‌كاته‌وه‌، مامۆستایه‌كی ئاینیش پچڕاندنی ئەو په‌یوه‌ندییه‌ به‌ئه‌ركی ئاینی نازانێت.

هاوڕێیه‌تی به‌شێكی گرنگه‌ له‌په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، مێژووی مرۆڤایه‌تی ئه‌وه‌ی سه‌لماندووه‌ زۆربه‌ی شۆڕشه‌كان كە له‌پێناوی ئازادی مرۆڤدا له‌كۆت و به‌ندی ئاینییه‌وه‌ بۆ كۆتوبه‌ندی ئایدۆلۆژی مرۆڤ ‌سه‌ریانهه‌ڵداوه، هاوڕێیه‌تی ڕۆڵی باڵای تێدا گێڕاوه‌ و ڕوودانی شۆڕشه‌كانی ئاسانتر كردۆته‌وه‌.

له‌ سه‌رده‌می پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیاشدا كۆمه‌ڵگه‌ نه‌یتوانیوه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و پرۆسه‌‌ گرنگه‌ بێت، هه‌ر له‌ سه‌رده‌می یۆنانییه‌ كۆنه‌كانه‌وه‌ له‌لایه‌ن ئه‌رستۆه‌وه‌ باشترین پۆلێنكاری بۆ هاوڕێیه‌تی كراوه‌ و تائێستاش به‌یه‌كێك له‌شیكردنه‌وه‌ی بنه‌ما سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ی  نێوان مرۆڤ كه‌ پێده‌وترێت هاوڕیه‌تی داده‌نرێت.

ئه‌رستۆ ده‌ڵیت: "سێ جۆر هاوڕێیه‌تی هه‌یه‌، یه‌كێكان بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌، ئه‌ویتریان بۆ چێژوه‌رگرتنه‌، سێهه‌میشیان هاوڕییه‌تی فه‌زیله‌ته‌، ئه‌و پێوایه‌ هاوڕیه‌تی فه‌زیله‌ت هه‌ر دو جۆره‌كه‌ی تر ده‌پارێزیت و ئه‌وانی تر كاتین و زوو له‌ناو ده‌چن".

زۆرجار هاوڕێیه‌تی وه‌كو پڕۆسه‌كانی تری نێو كۆمه‌ڵگه‌ ڕووبه‌ڕووی گرفت و كێشه‌ و هه‌ڵوه‌شان ده‌بێته‌وه‌ و بگره‌ چیرۆكی تراژیدیش به‌دوای خۆیدا ده‌هێنیت. 

له‌هه‌رێمی كوردستان سیاسه‌ت و حزبایه‌تی ده‌رفه‌تی هاوڕێیه‌تی نێوان كه‌سه‌كانی زیاتر ڕه‌خساندووه‌، چه‌ندین جۆری په‌یوه‌ندی له‌ڕێگه‌ی سیاسه‌ته‌وه‌ دروستبووه‌، به‌ڵام هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ تێكچووه‌، به‌تایبه‌ت كاتێك كه‌سێك وازی له‌حزبه‌كه‌ی هێناوه‌ و چووه‌ته‌ حزبێكی تره‌وه‌، یاخود به‌هه‌ر هۆكارێك لەوانە، ململانێ و سه‌رهه‌ڵدانی بیر و بۆچوونی تایبه‌ته‌وه‌ كێشه‌ بۆ په‌یوه‌ندییه‌كانی هاوڕێیه‌تیش دروستبووه‌.

د. محه‌مه‌د عه‌لی ئه‌ندامی پێشوی جڤاتی نیشتیمانی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان بۆ دواڕۆژ وتی: "بەبۆنەی سیاسەت و حیزبایەتییەوە، چەندین کەسی باش و پاک و بەتوانام ناسیوە و بوونەتە ھاوڕێی تەمەن و زۆر نزیکی ژیانم".

د. محه‌مه‌د باسی لەوە كرد، سه‌رهه‌ڵدانی ململانێكانی نێو حیزب و دروستبوونی جیاوازی بوونەتە‌ ده‌رفه‌تی ناسینه‌وه‌ی هاوڕێ‌ مه‌بده‌ئی و مه‌سڵه‌حچییەكانی و دەڵێت: "چەندین کەسی ناڕاستگۆ و بەرژەوەند پەرستم ناسیوە". 

ئەو بەرپرسە كۆنەی گۆڕان وتی: "بەدورکەوتنەوەم لە حیزبەکە، بێگومان لەم تایپی دووەمەی خەڵک دوورکەوتوومەتەوە، یاخود زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌پێناو ده‌ستگرتن به‌به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیانه‌وه‌ لێم دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌ و مامه‌ڵه‌كه‌ی جارانم له‌گه‌ڵ ناكه‌ن ئه‌وه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان به‌هۆی منه‌وه‌ ڕوبه‌ڕووی مه‌ترسی نه‌بێته‌وه‌".

گو‌ڵاله‌ سدیق كە پێشتر له هاویه‌یمانی بۆ دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری كاری كردووه‌ بۆ دواڕۆژ وتی: "بەهۆی سیاسەتەوە خەڵکانێکم ناسیوە، کە زۆر خۆشحاڵ بووم بە هاوڕێیەتییان، ناڵێم ڕۆژانە، بەڵام زۆربەی کاتەکان پەیوەندیمان هەیە و متمانەیان هەیە لام، سەرەڕای ئەوەش هەندێک لەو پەیوەندییانە لاوز بوون، بەڵام لاوازییەکە لەوانەوە بووە نەک من، بەڵام زۆربەیان پەیوەندیمان نەبچڕاوە و کاریگەری نەبووە لەسەر هاوڕێیەتیمان".

گوڵاڵە دەڵێت: "بەداخەوە لە عێراق بەگشتی و هەرێمی کوردستان بەتایبەتی، تاک بەحزبی کراوە، خەڵکانێک هەن ئەگەر لە حزبەکەی ئەو نەبیت بە چاوێکی دوژمن ئاسا لێت دەڕوانن، بێ گوێدانە پەیوەندی خزمایەتی یان هاوڕێیەتی".

گوڵاله‌ سدیق نیگه‌رانه‌ له‌وه‌ی نه‌ك ته‌نها به‌هۆی جیاوازی سیاسییه‌وه‌ هه‌ندێك كه‌س په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تییان له‌گه‌ڵیدا پچڕاندووه‌، به‌ڵكو تۆمه‌ت و ته‌شیهریشی له‌لایه‌ن هاوڕێكانیه‌وه‌ پێكراوە.

وتیشی: "به‌هۆی وازهێنانم له‌حیزبێك كه‌ پێشتر كارم تێدا كردووه‌ نه‌ك ته‌نها چه‌ند هاوڕێیه‌كم په‌یوه‌ندییه‌كه‌یان له‌گه‌ڵمدا پچڕاندووه،‌ به‌ڵكو ته‌كفیریشیان كردوم و تۆمه‌ت و ته‌شهیریشیان پێكردووم".

هه‌ر له‌باره‌ی پچڕاندنی په‌یوه‌ندییه‌كانی هاوڕێیه‌تی به‌هۆی جیاوازی سیاسییه‌وه‌، ئامانج شێخ نوری كه‌ پێشتر له‌ئیداره‌ی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی كاری كردووه، به‌گوازرشتێكی ئه‌ده‌بی دیارده‌كه‌ی شی كردەوه‌ و بۆ دواڕۆژ وتی: "ئەو بابەتە زۆر تاڵه‌، كەبەهۆی تاڵییەوە شیرینه‌كانیش تام ناكرێن".

ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی نه‌وه‌ی نوێش كه‌ پێشتر له‌چه‌ند ده‌زگایه‌كی گۆڕاندا كاری كردووه‌ و داوای كرد ناوه‌كه‌ی ئاشكرا نه‌كه‌ین، بۆ دوا ڕۆژ وتی: "لەدوای راپەڕینەوە تا ئێستا هاوڕێیەکم نییە کە رۆژانە ئاگاداری یەک بین و لەدەرەوەی حیزب و سیاسەت بوبێتە هاوڕێم، هەزارەهام ناسیوە، بەڵام ئێستا لەگەڵ چەند کەسێک نزیکیمان هەیە کە لەپەنجەکانی دەست تێناپەڕێت گومانم لەبەردەوامیی ئەو هاوڕێیەتییانەش هەیە". 

ئەوە بەس بۆ هاوڕێیەتی راست نییە، لەدوای راپەڕین و دابەشبوونە سیاسییەکان پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانیش دووچاری هەمان گرفت بوونەتەوە.

بەوتەی ئەو ئەندامەی نەوەی نوێ، "پێش راپەڕین لەگەڕەکێکدا بووین کە هەموومان یەکمان دەناسی و کورد بوون خاڵی هاوبەشمان بوو تا رادەیەکی زۆر وەک یەک خێزانی گەورە مامەڵەمان دەکرد لەزۆرینەی بۆنەکاندا به‌ خۆشی و ناخۆشییەوە بەشداریی یەکترمان دەکرد، ئێستا هەر لەهەمان گەڕەکین و زۆری ماڵەکانیش ماون، بەڵام پەیوەندییەکان وەک خۆیان نەماون و بەپێی پەیوەندییە سیاسییەکان دابەشبوون لەهندێک حاڵەتی زۆر کەمدا نەبێت".

ده‌رباره‌ی گۆڕانگاری به‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌وانه‌ هاوڕێیه‌تی و پچڕاندنی به‌هۆی كاری حیزبایه‌تی و سیاسه‌ته‌وه‌، ئیبراهیم حاجی زه‌ڵمی ماسته‌ر له‌ زانستی كۆمه‌ڵناسی بۆ دواِڕۆژ وتی: "په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی له‌م سه‌رده‌مه‌دا زیاتر بنه‌ماكه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، كه‌متر له‌سه‌ر لایه‌نی ڕۆحی بینا ده‌كرێت، به‌نه‌مانی به‌رژوه‌ندییه‌كه‌ش ئه‌و هاوڕێیه‌تییه‌ له‌ناو ده‌چێت، ئه‌مه‌ش‌ وای كردووه‌ هاوڕێیه‌تی چێژی تیانه‌بێت ته‌نها بۆ به‌سه‌ر بردنی كات نەبێت، ته‌نها بۆ پڕ كردنه‌وه‌ی پێداویستییه‌ك بێت كه‌ كاتی و ئانی بن، ئه‌گه‌ر هاوڕێیه‌تی له‌سه‌ر بنه‌ما پته‌و قوڵه‌كان دامه‌زرابێ، هیچ هه‌زه‌یه‌كی سیاسی و حزبی و ململانێیه‌ك نایڕوخێنیت، به‌شێكی تری ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سروشتی كه‌سه‌كان، له‌گه‌ڵ ساده‌ ترین ناخۆشی و مه‌ترسیدا ئاماده‌یه‌ هاوڕێكه‌ی به‌جێبهێڵێت و وازی لێبهێنت، ئه‌مه‌ش هه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ په‌روه‌رده‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی  و ده‌روونی كه‌سه‌كان كه‌ ئایا چۆن ده‌توانن ڕووبه‌ڕووی دۆخێك ببنه‌وه‌ كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ بێت بۆ له‌ناوچوونی په‌یوه‌ندیی هاوڕێیه‌تی".

له‌به‌رئه‌وه‌ی ئاین ڕۆڵی سه‌ره‌كی له‌ژیانی تاك و كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا هه‌یه‌، هۆكاره‌ بۆ گرێدانی چه‌ندین په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی، له‌وانه‌ هاوڕێیه‌تی، له‌هه‌مانكاتیشدا ئاینی ئیسلام گشتگیره‌ و به‌رامبه‌ر هه‌موو پرۆسه‌یه‌ك ڕاڤه‌ و حوكمی خۆی هه‌یه‌، له‌باره‌ی دیارده‌ی پچڕاندنی په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی به‌هۆی جیاوازی سیاسییه‌وه، مامۆستا ئه‌حمه‌د شه‌ریف وتاربێژی مزگه‌وتی به‌رده‌سور له‌كه‌لار به‌دواڕۆژی وت: "ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی له‌سه‌ر بنه‌ماكانی دینی خوا دابمه‌زرێت و بۆ پاراستنی ئه‌و دینه‌ بێت، ئه‌وا نه‌فس و ده‌روون به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا زاڵ ده‌بێت و هیچ له‌ره‌ و جیاوازییه‌كی سیاسی له‌ناوی نابات، هه‌رچه‌نده‌ من بۆخۆم هاوڕێیه‌تیكردنی هه‌ر كه‌سێك ته‌نانه‌ت له‌دینه‌كه‌شم جیاواز بێت به‌لامه‌وه‌ ئاساییه،‌ به‌ڵام نییه‌ته‌كه‌ ته‌نها ده‌بێت بۆ خوا بێت، گۆڕانكاری له‌هاوڕێیه‌تیشدا هه‌روه‌كو كۆمه‌ڵێك بابه‌تی تره‌ كه‌ ئه‌مڕۆ موسڵمانان تووشی بووە، پچڕاندنی هاوڕێیه‌تی ته‌نها به‌هۆی جیاوازی سیاسییه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌ و ئه‌مه‌ به‌واجبێكی دینی نازانرێت."

لێره‌دا پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئایا ته‌نها هۆكاری سیاسیی دەبێتەهۆی پچڕاندنی په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی یاخود بنه‌مایه‌كی سایكۆلۆژی له‌پێكهاته‌ی كه‌سه‌كانیشدا بوونیان هه‌یه‌.

به‌پێی به‌دواداچوونه‌كانی دواڕۆژ، نه‌خۆشییه‌كیش بۆ ئه‌م دیارده‌یه‌ هۆكاره‌،  پێیده‌وترێت ئه‌لیحوینمیا، بەجۆرێك ئه‌و كه‌سانه‌ی پەیوه‌ندی ڕۆژانه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ردا هه‌یه‌، كه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی كه‌سه‌كان كۆتاییانهات، په‌یوه‌ندییه‌كه‌ش نامێنیت، بێئه‌وه‌ی هیچ نیشانه‌یه‌ك بۆ ئه‌م نه‌خۆشییه‌ هه‌ستی پێبكرێت، ئه‌مه‌ش زیانێكی زۆر به‌په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌گه‌یه‌نێت و زانا ده‌روونناسه‌كان تا ئێستا به‌ته‌واوه‌تی نه‌یانتوانیوه‌ هۆكاری سه‌رهه‌ڵدانی نه‌خۆشییه‌كه‌ ده‌ستنیشانبكه‌ن، به‌هۆی ئه‌وه‌ی زۆر به‌خێرایی ڕوو ده‌دەن و نیشانه‌كانیشی ڕوون نین.

جگه‌ له‌و هۆكارانه‌ كه‌ پاڵنه‌رن بۆ به‌رده‌وامیی دیارده‌ی پچڕاندن و لاواز بوونی په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی به‌هۆی حیزبایه‌تی و سیاسه‌ته‌وه‌ له‌هه‌رێمی كوردستاندا، پێكهاته‌ و سیستمی حیزبه‌كانیش هۆكارێكی سه‌ره‌كین، ده‌رباره‌ی چۆنیه‌تی حزب و سیاسه‌تكردن وه‌كو فاكته‌رێكی یارمه‌تیده‌ر بۆ سه‌رهه‌ڵدانی دیارده‌كه.

د. یاسین ئاشور، پسپۆڕ له‌زانسته‌ سیاسییه‌كان و مامۆستا له‌زانكۆی گه‌رمیان به‌ دواڕۆژی وت: "ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ی كه‌ له‌حیزبدا له‌نێوان كه‌سێك و كۆمه‌ڵه‌ كه‌سێكدا دروستده‌بن، دواتریش ده‌بێته‌ هاوڕێیه‌تی، بنه‌ماكه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پاڵنه‌ری ئایدۆلۆژی، واتا ئایدۆلۆژیا پێكه‌وه‌یانی ده‌نێت، له‌حیزبه‌ كوردییه‌كانیشدا ململانێ ئایدۆلۆژییه‌كان له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی دروست و ڕه‌وا به‌ڕێوه‌ ناچن، بۆیه‌ زۆرجار ده‌بێتەهۆی مه‌ترسی بۆ سەر په‌یوه‌ندییه‌كانی تر به‌تایبه‌تی هاوڕێیه‌تی نه‌ك ته‌نها بۆ هاوڕێیه‌تی، به‌ڵكو سه‌دان كێشه‌ی خێزانی و كۆمه‌ڵایه‌تی له‌م وڵاته‌دا دروستبووه‌ هۆكاره‌كه‌ی بۆ حیزبایه‌تی و سیاسه‌ت گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌".

له‌باره‌ی شێوازی ململانێ ئایدۆلۆژییه‌كانی ناو حیزب و كاریگه‌ریی له‌سه‌ر هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ یاخود پچڕاندن یا لاواز بوونی په‌یوه‌ندی هاوڕێیه‌تی، د. یاسین وتیشی:  "كاتێك ململانێكان له‌ناو حیزبدا به‌ڕێڕه‌وه‌ ته‌ندروسته‌كه‌ی خۆی به‌ڕێوه‌ ناڕوات، حه‌تمه‌ن كۆمه‌ڵێك كه‌س كه‌ خه‌ریكی باڵ و كوتله‌ دروستكردنن، بۆ مانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان، ڕێگه‌ی نادروست ده‌گرنه‌ به‌ر و باكیان به‌وه‌ نییه‌ چ په‌یوه‌ندییه‌ك له‌و نێوانه‌دا ده‌بێته‌ قوربانی، له‌حاڵێكی وه‌هادا ئه‌وه‌ی له‌به‌رده‌م مه‌ترسیدا بێت، هاوڕێیه‌تییه،‌ چونكه‌ هیچ پره‌نسیپێكی تر نییه‌ بپیارێزێت كاتێك ململانێكان بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان توند و جدی ده‌بنه‌وه‌.

داڕشتنەوە: ئارام غەفور 



created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure