چەند بوارێک جێگە به‌نه‌وتی هەرێم لێژده‌كه‌ن

هەواڵ / ئابوری :: 03/03/2019‌ :: 646‌ جار بینراوە

دواڕۆژ، راپۆرتی پشتیوان جەمال


"بەدڵنیاییەوە داهاتی سێكتەرەكانی كشتوكاڵ، پیشەسازیی و گەشتوگوزار ناگه‌نه‌ داهاتی نەوت، بەڵام دەتوانرێت داهاتی نەوت بۆ برەودان بەكەرتەكانی گەشتیاری و كشتوكاڵی بەكاربێت"، ئه‌مه‌ وته‌ى شارەزایەكی بواری نەوته‌، به‌ڵام پسپۆرێكی ئابووری دەڵێت: "بنەما ئابورییەكان دەیسەلمێنن لە 15 ساڵی داهاتوودا كشتوكاڵ و گەشتیاری دەتوانن ببنە جێگرەوەی نەوت".


بەو پێیەی هه‌رێمى كوردستان خاوەنی سامانێكی زۆری یەدەگی نەوتە و كۆمپانیا گەورەكانی بوارى نه‌وت چەند ساڵێكە سەرقاڵی كنه‌ و پشكنین و ده‌رهێنانى نه‌وت و دۆزینەوەی نەوتن لەكێڵگە نەوتییەكان و تائێستا حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان زیاتر له‌ 52 گرێبه‌ستى ئه‌نجامداوه‌، بەڵام پرسیاری سەرەكی ئەوەیە ئایا كوردستان تەنیا پشت بەداهاتی نەوت ببەستێت یان دەتوانرێت سوود لە بوارەكانی كشتوكاڵ، پیشەسازی، گەشتیاری بۆ زیادكردنی داهات ببینێت؟

نه‌وت وه‌ك تاكسه‌رچاوه‌ى داهات
وریا هەورامی، بەڕێوەبەری رێكخراوی دۆر بۆ زانیاری نەوتی كوردستان بەدواڕۆژی راگەیاند: لەكوردستان و عێراق كەرتەكانی گەشتیاری و كشتوكاڵ و پیشەسازی  بایەخێكی ئەوتۆیان پێنەدراوە، لە بەرامبەردا لە عێراق 95%ی داهات لەڕێگەی نەوتەوەیە، لە كوردستانیش زیاتر لە 82% تا 84%ی داهات لەنەوتەوەیە.

هەورامی روونیكردەوە، ئەو ئامارانە نیشانەی ئەوەیە عێراق و كوردستان نەیانتوانیوە رێڕەوێكی گرنگی ئابوری لەبواری داهات دەستەبەر بكەن، ئەو داهاتەی لەنەوت بەدەستدێت لە پیشەسازی پترۆكیمیایی و كۆی جۆرەكانی پیشەسازی كە نەوت سەرچاوەیەكی زۆر گرنگە لەبەرهەم و داهات.

بەڕێوەبەری رێكخراوی دۆر جەختیكردەوە: بەدڵنیاییەوە داهاتی ئەو سێ سێكتەرە ناگاتە داهاتی نەوت، بەڵام دەتوانرێت داهاتی نەوت بۆ برەودان بەكەرتەكانی گەشتیاری و كشتوكاڵیش بەكاربێت، چونكە ئەوە رێڕەوە دروستەكەیە كە كابینەی نوێی حكومەتی هەرێم بیگرێتەبەر تا ئەو سێ سێكتەرە بەشداربن لە بەدەستهێنانی داهات و بەهێزكردنی ژێرخانی ئابوری.

گه‌شتوگوزار...وه‌ك سه‌رچاوه‌ى داهات
هەرێمی كوردستان ناوچەیەكی گەشتیاری سەرنجڕاكێشە بەجۆرێك لە هەموو بۆنە تایبەتییەكاندا گەشتیارانی ناوەڕاست و باشوری عێراق و كۆماری ئیسلامی ئێران رووی تێدەكەن، دەستەی گەشتوگوزاریش پلانی ستراتیژییان بۆ بەگەڕخستنی ئەو بوارە داناوە.

نادر رۆستی، وتەبێژی دەستەی گشتی گەشتوگوزاری هەرێمی كوردستان بە دواڕۆژی راگەیاند: سیاسەت و پلانی ستراتیژییان ئەوەیە گەشتوگوزار بكەنە یەكێك لەسەرچاوە سەرەكییەكانی داهات، چونكە ناكرێت لە كوردستان تەنیا پشت بە یەك سەرچاوەی داهات ببەسترێت، گەشتوگوزار و كشتوكاڵ و پیشەسازی سێ سەرچاوەی بەهێزی سروشتی كوردستانن، بەڵام لەڕووی خزمەتگوزاری زۆریان ماوە تا بكرێنە سەرچاوە.

دەستەی گەشتوگوزار ساڵی 2014 پێش دەستپێكردنی شەڕی داعش پلانیان هەبووە تا ساڵی 2025 ژمارەی هاتنی گەشتیار بۆ كوردستان بگەیەننە حەوت ملیۆن كەس، بەڵام دوو ساڵی شەڕی داعش دوای خستن، ساڵی رابردوو 3 ملیۆن گەشتیاریان هێناوەتە كوردستان، بۆ ئەمساڵیش پلانی هێنانی 3 ملیۆن و 500 هەزار گەشتیاریان هەیە.

داهاتی گەشتوگوزار دێتە بازاڕ، بەڵام بەپێی خەمڵاندن و بەدواداچوونەكانی دەستەی گەشتوگوزار بەتێكڕایی هەر گەشتیارێك كە 3 رۆژ لەكوردستان دەمێنێتەوە زیاتر لە 300 دۆلار خەرجییەتی.

زۆرجار دەوترێت كەرتی گەشتوگوزار دەتوانرێت بكرێتە سەرچاوەی سەرەكی داهات، بەڵام رۆستی پێچەوانەی ئەو بۆچوونەی هەیە و دەڵێت: "ئەو قسانە راست نین كە دەوترێت وڵاتێك گەشتیاری كردۆتە سەرچاوەی یەكەمی داهات، لەهەموو جیهان داهاتی گەشتیاری تەنیا دەتوانێت 10% تا 15%ی داهاتی وڵات پێكبێنێت، بەپێی راپۆرتی نەتەوەیەكگرتووەكانیش داهاتی گەشتیاری لەكۆی داهاتی جیهان 11%یە".

هاوشێوەی لایەنی گەشتیاری، هەرێمی كوردستان خاوەنی زەوییەكی زۆری بەپیتی كشتوكاڵییە، رزگار حەمە خدر، جێگری بەڕێوەبەری گشتی كشتوكاڵی سلێمانی بەدواڕۆژی راگەیاند: لە جیهاندا كشتوكاڵ پشتی پێدەبەسترێت بۆ سەرچاوەی هەلی كار و ئاسایشی خۆراك و كەمكردنەوەی چوونە دەرەوەی پارە، لە هەموو دنیاشدا سەرچاوەی داهات وزەیە، پاشان سەرچاوەكانی كشتوكاڵ و گەشتیاری.

كشتوكاڵ...نه‌وتى سه‌وز
ناوبراو روونیكردەوە، لە جیهاندا كشتوكاڵ كۆتایی پێنایەت، بەڵام وزە كۆتاییدێت، بۆیە زۆربەی وڵاتانی ئەوروپی 40%ی داهاتیان بۆ پشتگیری كەرتی كشتوكاڵ تەرخانكردوە، وڵاتە زلهێزەكان كە ئیش لەسەر وزە و چەك دەكەن، گرنگی بە سێكتەرەكانی كشتوكاڵ و گەشتیاریش دەدەن بۆ ئەوەی خەڵك بتوانێت هه‌لى كار و بەرهەمی ناوخۆیی هەبێت، لەپاڵیدا هەناردەی دەرەوەشی بكات.

ئەو بەرپرسەی كشتوكاڵ جەختیكردەوە: پێكهاتەكانی ئاو و هەوا، زەوی بەپیت، لەوەڕگا، دارستان، سەرچاوەی ئاوی گونجاو، بازاڕ، دەستی كار لە كوردستان هەیە، تەنها پێویستی بە پلانێكی ستراتیژییە لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە كاری لەسەر بكرێت.

سەلام عەبدوڵا، وتەبێژی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی بۆ دواڕۆژی روونكردەوە: سێكتەری پیشەسازی و كشتوكاڵ و گەشتیاری تەواوكەری یەكدین، ئەگەر ئەو سێكتەرە نەبن، دەبێت دروستبكرێن، ئەگەر دروستیش نەكرێن ئەو ئابورییەی هەیە كەمئەندامە.

سلێمانى یه‌كه‌مە له‌سه‌ر ئاستى عێراق له‌ رووى پیشه‌سازییەوە 
بەوتەی ناوبراو پارێزگای سلێمانی یەكێكە لە پارێزگا گرنگەكانی پیشەسازی لەعێراق و 30%ی پیشەسازی هەموو عێراقە، چونكە چەندین سێكتەری پیشەسازی تێدایە، بەڵام گرنگە كە گرنگی بەپیشەسازی بچوك و مامناوەند بدرێت، نەك بۆ هەموو پیشەسازییەك پشت بەدەرەوە ببەسترێت.

هەروەها د.خالید حەیدەر، پسپۆری ئابووری لە لێدوانێكدا بۆ دواڕۆژ رایگەیاند: نەوت بۆ عێراق و كوردستان كە وڵاتی نەوتین سەرچاوەیەكی گرنگە بۆ داهات، بۆ ئەو وڵاتانەش كە نەوتی نین سەرچاوەیەكی گرنگە بۆ وزە، بەڵام بەدڵنیاییەوە ئەم شمەكە رۆژێك كۆتاییدێت، هەر لەبەرئەوەیە بەشێك لە وڵاتانی عەرەبی و كۆماری ئیسلامی ئێرانیش بیر لە جێگرەوەی نەوت دەكەنەوە.

بە بۆچوونی ئەو پسپۆڕە ئابورییە شێوازی بیركردنەوەی ژیرانە و زانستییانە ئەوەیە لەئێستاوە بیر لەجێگرەوەی نەوت بكرێتەوە، بەتایبەتیش كشتوكاڵ و گەشتیاری ئەوەش بەوەی  وردە وردە گەنجانی دەرچوو ئاڕاستەی كشتوكاڵ و گەشتیاری بكرێن، چونكە ئەو دوو بوارە سەرەكییە بنەما ئابورییەكان وای دەسەلمێنن دەتوانن ببنە جێگرەوەی نەوت لە 15 ساڵی داهاتوودا.

پێداچوونه‌وه‌: سیروان محه‌مه‌د



created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure