حکومەتی کوردستان بەکام شەرعیەت پێکبهێنرێت؟

هەواڵ / چاوی تۆ :: 19/12/2018‌ :: 311‌ جار بینراوە

ڕێبوار محمد ئەمین
 نزیکەی سێ چارەکە سەدەیە لە باشوری کوردستان ململانێیەکی تا ئاستی سڕینەوە هەیە لە نێوان لایەنە سیاسیەکانی کوردستان بۆ بەڕێوەبردن و دەستبەسەراگرتنی جومگەکانی بڕیاردان لە کوردستان.

ئەم ململانێیە چ لە قۆناغی شاخ و چ لە قۆناغی شار و حکومداریی، چەندین ململانێ و پیاهەڵپژان و خوێنڕشتنی بەخۆیەوە بینیوە و دواتریش دانوستان بۆ ماوەیەک و تاڕادەیەک ئارامی کردووه‌تەوە.

 لە دوای ڕاپەڕینەوە چەندین جۆری بەڕێوەبردن تاقیکرایەوە، لەوانە دەسەڵاتی بەرەی کوردستانی، حکومەت و پەرلەمانی پەنابەپەنجا، دووئیدارەیی و دووحکومەتی. پاش رووخانی بەعس گەڕانەوە بۆ پەنجابەپەنجا و دواتر دروستبوونی ئۆپۆزیسیۆن، پاشتر حکومەتی بنەکەفراوان. هەموو ئەم ئەزموونانە جگە لە ماڵوێرانی و گەندەڵی و بەرتەسکبوونەوەی دەسەڵات بۆ بنەماڵە و خێزان و نەمانی بنەماکانی سەروەریی یاسا و دەستبەسەراگرتنی هەر ناوچەیەک لەلایەن بەرپرسێکەوە و نەمانی هیچ بەهایەکی مرۆڤایەتی لەم وڵاتە و تا نانبڕین و مووچە پاشەکەوتکردن کە لە مۆزەمبیق-یش نییە. بەکوردیەکەی و بەکورتییەکەی بێڕێزیی نەماوە بە تاکی ئەم نیشتمانە نەکرێت.

قسە لەسەر پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێمی کوردستانە و مشتومڕ لەسەر چۆنیەتی پێکهاتەکەیەتی. بە بۆچوونی من شەرعیەتی دیموکراسی ناتوانێت فاکتەری یەکلاکەرەوە بێت بۆ دامەزراندنی کابینەکە، کە رێژەی کورسییە، چونکە هەموومان دەزانین لە ساڵی1991هیچ ئامارێکی فەرمیی نییە بۆ هەڵبژاردن تابزانرێت بەڕاستی ڕێژەکە چۆنە، سندوقەکانی دەنگدان و پرۆسەکە هەمیشە لەژێر پرسیاردایە، هەرهێزێک لەهەر شوێنێک باڵادەستی تەواوی هەبێت رێژەکە بەلای ئەودا دەشکێتەوە، لە بەرزترین رێژە و بە پێچەوانەوە سفرە، کەواتە شەرعیەتی هەڵبژاردن و کورسی ناتوانێت یەکلاکەرەوە بێت.

شەرعیەتی شۆڕشگێڕیی، ئەم فاکتەرەیش ناتوانێت یەکلاکەرەوە بێت چونکە هەردوو هێزە سەرەکییەکە هەریەکە خۆی لەو بەپێشتر دەزانێت و حکومەتی پێ پێکنایەت.

شەرعیەتی جوگرافیا، هەردوو هێزە سەرەکییەکە وەکو یەک خاکیان لەبەردەستە و ئەوی تریان ناتوانێت هیچ هەنگاوێک بنێت بێ ئەویتر. 
فاکتەری هێزی سەربازیی، هەردوولا هێزی پ.م و ئاسایش و پۆلیس و دژەتیرۆری تایبەت بەخۆیان هەیە و مل بۆ یەک نادەن و بەبێ رێککەوتن هیچ بڕیارێک جێبەجێ نابێن.

 فاکتەری ئابوری، هەردوو هێزە سەرەکییەکە سەرچاوەی دارایی تایبەتی خۆیان هەیە و هەرلایەک چەندین دەروازەی گومرگی و داهاتی ناوخۆی خۆی هەیە. هەروەها زیاتر لە نیوەی نەوت و غازی هەریم لە سنووری یەکێتی-دایە و ئەمە جگەلەوەی یەکێتی لە کەرکوک یەکەمە و پارتی غائبە و لە بەغدا-یش یەکێتی پۆستی سەرکۆماری بەدەستە و لەلایەنە بەهێزەکانیش نزیکە. ئه‌وه‌تا لەگەڵ لیستی سائرون فەشەلی بە کۆبوونەوەی پەرلەمان هێنا و نەیهێشت دەنگدانی وەزیرەکان تەواو بێت.

تایبەتمەندییەکی تری پارێزگای سلێمانی، کە یەکێتی زۆرینەیە، ئەوەیە بەهیچ شێوەیەک ملکەچی دەسەڵاتی پارتی نابن. مێجەرسۆن لەیاداشتەکانیدا نووسیویەتی شاری سلێمانی لەگەڵ هەرهێزێک بن ئەو هێزە حاکمی باشوری کوردستانە و پێچەوانەکەی هەرهێزێک سلێمانی لەگەڵ نەبێت ناتوانێت حکومداری سەرەکیی بێت.

لەکۆتایدا پێویستە ئەوە بڵێین کە دەبێت هەردوو هێزەکە مەنتقی عەقڵ و هاوسەنگیڕاگرتن هەڵبژێرن و لەسەر بنچینەی هاوبەشی وەکویەکی حکومەت دابمەزرێنن و باشترە بەشێک لە دامودەزگاکانی حکومەت لە هەولێر-ەوە بێتە سلێمانی و ئەگەر بکرێت دووساڵ دووساڵ پۆستە سەرەکییەکان پێکەوە بەڕێوەببەن بۆ ئەوەی هەم خۆیان بەردەوام بن لە حکوم و هەم خەڵکی کوردستان ئەوەندەی تر تووشی کارەسات نەبێت. 

ئەوەی دەمێنێتەوە بۆ هێز و لایەنەکانی تر ئەوەیە، بە تێگەیشتنی من، هەڵبژاردن و دیموکراسی جگە لە سیناریۆیەکی کارتۆنی و شەرعیەتدانەوە بە بەردەوامی، هیچیتر نییە. بە قەناعەتی من ئەو لایەنانەی تر مادام فاکتەری هێز و جوگرافیا و ئابورییان بەدەست نییە، زۆرینەی پەرلەمانیش بەدەستبهێنن ناتوانن حکوم بکەن. رابردوو ئەمەی سەلماند و باشترە بیر لە رێگای گونجاو بکەنەوە.

* ماستەر لە یاسا و پسپۆڕ لە گرێبەستی نەوت و گاز



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure