جوان عوسمان: لاوازى په‌یوه‌ندیی سێكسى هۆكارى سه‌ره‌كیى توندوتیژى و كێشه‌ى خێزانییه‌

هەواڵ / چاوپێکەوتن :: پێش 2 هەفتە ‌ :: 18127‌ جار بینراوە
جوان عوسمان چالاكوانى بوارى چاره‌سه‌رى كه‌یسه‌كانى ژنان

دواڕۆژ، سامان قوبادى
"ته‌نها پیاوان توندوتیژى به‌رامبه‌ر ژنان ناكه‌ن به‌ڵكو ژنانیش خۆیان هۆكارن" ئه‌مه‌ وته‌ى خاتوو جوان عوسمان-ه‌ كه‌ به‌رده‌وام وه‌ك چالاكوانى بوارى چاره‌سه‌رى كه‌یسه‌كانى ژنان كارده‌كات و له‌م چاوپێكه‌وتنه‌یدا له‌گه‌ڵ دواڕۆژدا ده‌ڵێت "فره‌ژنى هۆكارێكه‌ بۆ توندوتیژى، به‌ڵام زۆرینه‌ى كێشه‌ خێزانییه‌كان و توندوتیژى به‌هۆى لاوازى په‌یوه‌ندیى سێكسییه‌وه‌یه‌".

 
دواڕۆژ: شێواز و ره‌هه‌نده‌كانى توندوتیژى دژى ژنان كامانه‌ن؟
جوان عوسمان: جۆرى یه‌كه‌م، توندوتیژی جەستەییه‌، ھەر جۆرە توندوتیژییەکی فیزیکی بەرامبەر بە ژنان، وەک لێدان و سووتان و بڕین و کوشتن و کەمئەندامکردن كه‌ ئاسەواری توندوتیژیی بە تەواوی بە جەستەی کەسەکەوە دیارە.  دووه‌م، توندوتیژیی دەروونی، لەوانە سووکایەتی پێکردن و جنێودان و توانج لێگرتن و ترس و تۆقاندن و بەکارھێنانی زمانی رەق و ھەڕەشەلێکردن. ئەم جۆرە توندوتیژییە کاریگەریی زیاتر و قووڵتر و مەترسیدارترە و دەبێتە هۆی گۆشەگیری و بێزاری و خەمۆکی تا خۆلەنابردن. سێیه‌م، توندوتیژیی سێکسى، ئەم جۆرە توندوتیژییە زیاتر لەلایەن ھاوسەر و کەسوکاری نزیک و متمانەپێکراوەوە بەرامبەریان دەکرێت. دەستدرێژیی سێکسی و لاقەکردن ودووگیانبوونی زۆرەملێ و لەباربردن، ئەم جۆرە لە توندوتیژی ھیچکات لە دڵ و جەستەی ژناندا سارێژ نابێت. چواره‌م، توندوتیژیی ئابوری، لەم جۆرە توندوتیژییەدا ئەو ژنانەی کە خاوەن پارەی خۆیانن، ھەرچەند شانبەشانی پیاوان کاردەکەن بەڵام حەقدەستەکانیان کەمە و زۆرجار لەلایەن بەڕێوەبەر یان ھاوکاران چ لەلایەنی جەستەیی یان دەروونی یان سێکسی توندوتیژییان بەرانبەر دەکرێت و دەچەوسێندرێنەوە. یان لە ماڵەوە لە لایەن ھاوسەرەکانیانەوە  یان کەسوکاریان بەتوندترین شێوە مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت، ھەندێ کاتیش ژنان لە میرات بێبەریی دەکرێن. سەربەخۆ نەبوونی ژنان لە بواری ئابوریدا کاریگەرترین ھەنگاوە بۆ توندوتیژی دژی ژنان. پێنجه‌م توندوتیژیی خێزانی، باوترین شێوەی توندوتیژیی دژی ژنانە، کاریگەریی بەسەر تەواوی کۆمەڵگەوە هەیە، بارێک دەخاتە سەرشانی ژن کە ناتوانێت بەشداربێت لە پێشخستنی لایەنی ئابوریی خێزان و کۆمەڵگە. شه‌شه‌م، توندوتیژیی کۆمەڵایەتی، زۆرجار بە بیانووی لادان لە کلتور و نەریتی باوباپیرانمان، تاوانبار ده‌كرێت، ئیتر ئەوە له‌کەدارکردنی شەرەف و ناموسی خێزان و ھەڵسوکەوتی ناشیاو و ئابڕووبەرانەیە بۆ ژنان، ئەوکات لەلایەن باوک و برا و ھاوسەر و کەسوکارەوە تووشی توندوتیژیی دەبنەوە.  

دواڕۆژ: ئایا توندوتیژى دژى ژنان ته‌نها پیاو لێى به‌رپرسیاره‌؟
 جوان عوسمان: بەتەنها پیاو لێ بەرپرسیار نییە، بەڵکو کێشەکە تەواوی کۆمەڵگە دەگرێتەوە کە لە هەردوو ڕەگەز پێکهاتووە، هەندیک لەژنانیش شانبەشانی پیاوان بەهۆی ئەو کلتور و نەریتەی لەسەری پەروەردە کراوە دەبنە هۆی ئازار و ئەشکەنجە و هەڕەشە و توندوتیژی بۆ سەر ژنێکی تر یان یارمەتیدەری کەسی توندوتیژکار دەبن.

دواڕۆژ: تاچه‌ند لاوازیى په‌یوه‌ندیه‌ سێكسییه‌كان له‌ نێوان ژن و پیاوى هاوسه‌ردا بوونه‌ته‌ هۆى كێشه‌ و لێكه‌وتنه‌وه‌ى توندوتیژى؟
جوان عوسمان: زۆرینەی کێشە خیزانییەکان بەهۆی لاوازی پەیوەندیی سێکسی نێوان ژن و پیاو روویانداوە، بەڵام ئەوەی جێگەی داخە کە کێشەکە زۆر گەورە دەبێت و لێکەوتەی تری بۆ دروست دەبێت و ئەو کێشەیە هۆی عەیبە و شەرمەوە کەس باسی ناکات و ون دەبێت، تاوای لێدێت روو لە ئێمە بکەن بۆ چارەسەر و ئیتر باس لە زۆر کێشەی ترى لاوەکی دەکەن، بەڵام باس لە هۆکارە ئەساسییەكه‌ ناکەن.

دواڕۆژ: زۆركات به‌كه‌م سه‌یركردنى ژنان له‌لایه‌ن خۆیانه‌وه‌ و بێده‌سه‌ڵاتییان هۆكار نییه‌ بۆ به‌تاڵكردنه‌وه‌ى توندڕه‌وى پیاوان؟
 جوان عوسمان: هۆکاری بێدەنگی و بێدەسەڵاتی لەلایەن ژنان خۆیانەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو پەروەردە کلتوری و نەریتیەی باوباپیرنمان کە پێیان وابووە ژن دەبێت بێدەنگ بێت و پیاوان دەسەڵاتی تەواو بەدەستەوەبگرن لەناو خێزان و کۆمەڵگەدا. ئه‌مەیش جیاوازیی دروست دەکات لە نێوان ڕەگەزەکان و دەبێتە هۆی توندوتیژی. چونکە پیاوان بەهۆی ئەو دەسه‌ڵاتە کلتوریەی پێیان دراوە دەبنە کەسێکی توندڕەو و خۆسەپێنەر. 

دواڕۆژ: پێتوایه‌ بۆچى تائێستا مانگرتنى گشتى ژنان له‌سه‌ر ئه‌م پرسه‌ ئه‌نجام نه‌دراوه‌؟
 جوان عوسمان: ئەم پرۆسەیە ئەوەندە ئاسان نابێتە ڕای گشتی، پێویستمان بەکات و بەشداریی فروانی ئەندامانی کۆمەڵگە دەبێت بە مەبەستی هینانەدیی گۆڕانکاریی لە باوەڕ و بیر و بۆچوونە کۆمەڵایەتییەکان لەسەر ڕەگەزی نێر و مێ. بۆ ئەم مەبەستەش پێویست بەوە دەکات بڕیاربەدەستان و کەسانی خاوەن پیشە و خەڵکی ئاسایی باوەڕپێبهێنرێن بەوەی هەڵوێستە بکەن و پیاچوونەوە بە رۆڵە کۆمەڵایەتیەکانی ژناندا بکەن. 

دواڕۆژ: رێكخراوه‌كانى ژنان دژى فره‌ژنى ده‌وه‌ستنه‌وه‌، له‌كاتێكدا به‌ سه‌دان كچ به‌ هۆكارى جیاواز ته‌مه‌نیان هه‌ڵكشاوه‌ و به‌م هۆیه‌وه‌ ناتوانن هاوسه‌رگیریى بكه‌ن، ئایا ئه‌مه‌ش به‌شێك نییه‌ له‌ توندوتیژى؟
 جوان عوسمان: فرەژنی هۆکاری سەرەکییە بۆ توندوتیژی دژ بەژنان و مناڵانیش، دەبێتە هۆی هەڵوەشانەوەی خێزانێک و دروستبوونی خێزانێکی شلۆقی تر، بەپێى ئەزموونی کاری خۆم دەبینم کە ئەم پرۆسەیە هۆکارێکە بۆ توندوتیژی لەبەرئەوەی زۆرێك لەو پیاوانەی ژنی دووەمیان هێناوە نەیانتوانیوە دادپەروەر بن، ژنی دووەمیان لەبەر حەز و ئارەزووی خۆیان هێناوە، خێزانی یەکەم و مناڵەکانی کردۆتە قوربانی ئارەزووی خۆی. ئەو خێزانانەی فرەژنیی تێیدا بووه‌ بەردەوام کێشەیان هەیە و ناگونجێن و ئاکامی ناخۆشیش لە کێشەکانییانەوە سەرچاوەدەگرێت، لەوانە پەرتەوازەبوونی تاکەکانی خێزان كه‌ زۆرجار بەهۆی تۆڵەکردنەوەوە دەگاتە کارەساتی کوشتن و خۆکوشتنیش.

دواڕۆژ: له‌ ماده‌ى حه‌وتى یاسایى ژماره‌ 8ى ساڵى 2011 كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى توندوتیژى دژى ژنان هاتووه‌: هه‌ركه‌سێك توندوتیژى خێزانیى ئه‌نجامبدات بۆ ماوه‌یه‌ك سزاى به‌ندكردن ده‌یگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ سێ ساڵ زیاتر نه‌بێت، یان به‌ غرامه‌یه‌ك كه‌ له‌ یه‌ك ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ پێنج ملیۆن زیاتر نه‌بێت، ئایا تاچه‌ند ئه‌م سزایه‌ گونجاو و چاره‌سه‌ره‌؟ یان پێتوایه‌ ده‌بێت ده‌ست بۆ هۆكاره‌كان ببرێت؟
 جوان عوسمان: تارادەیەک گونجاوە، چونکە زۆرێک لە خێزانەکان بەو یاسایەوە وابەستە بوون، نایانەوێت رووبەڕووی یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانیی ببنەوە، ئەگەر کێشەشیان هەبێت بە شێوەیەکی ئاشتیانە چارەسەری دەکەن، ئەوەی کە بۆتە جێگەی نیگەرانی و کێشە ئه‌وه‌یه‌ تا ئێستا زۆریەک لە پیاوان ئەو سزایەیان پێ قبووڵ نییە، دوای ئەوەی ژنان سکاڵا دەکەن کێشەکانیان قووڵتر دەبێتەوە، هەر لەبەر ئەوەیە زۆریك لە ژنان لە ترسی تەڵاق و جیابوونەوە ناتوانن سکاڵا تۆمار بکەن ئەگەر چی ڕووبەڕووی خراپترین توندوتیژی ببنەوە.

دواڕۆژ: ئایا رێكخراوه‌كانى داكۆكى له‌ مافه‌كانى ژنان پێناسه‌یه‌كى هاوبه‌شیان هه‌یه‌ بۆ توندوتیژى تا ببێته‌ زه‌مینه‌یه‌ك بۆ كارى هاوبه‌شیان؟
 جوان عوسمان: بەتەئکید پێناسەی هاوبەش لە نێوانیاندا هەیە. خۆی لەخۆیدا ئەوەی خاڵی هاوبەشە کە کار بۆ یەکسانی هەردوو رەگەز دەکەن و دەیانەوێت جیاوازیی جێندەری نەهێڵرێت و کۆمەڵگه‌یەکی مرۆڤدۆستانە بەرقەرار ببێت. 

دواڕۆژ: پێتوایه‌ شێڵته‌ر و ده‌زگا ئه‌منییه‌كان تاچه‌ند ده‌توانن كچ یان ژنان بپارێزن له‌و كاتانه‌ى تووشى حاڵه‌تێك یان رووداوێك ده‌بن یان رووبه‌ڕووى هه‌ڕه‌شه‌ى كه‌سوكاریان ده‌بنه‌وه‌؟
 جوان عوسمان:: تەنها ئەم لایەنانە بەرپرس نین لە پاراستنی ژن و کچان، ئەوەی زۆر گرنگە کاتێک ژنێک رووبەڕووی کێشەیەک یان هەڕەشەی کوشتن دەبێتەوە ڕاستەوخۆ پەیوەندیی بەو لایەنانەوە بکات تا پارێزراو بێت و دوای ئەوەی رزگاری دەبێت بۆئەوەی نەکەوێتەلاسەر شەقامەکان و دەستی خەڵکی خراپ تا بازرگانییان پێوەبکەن، هەر لەبەرئەو هۆکارە دڕندانەیە دووپاتی دەکەمەوە کە بەڕاستی شێڵتەر پارێزراوترە بۆ ژنان وەک لە دەرەوەی ماڵی خۆی.





  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure