نه‌رمین مه‌عروف: بەمنزیکانە مه‌ترسى سزاكانى ئه‌مریكا له‌سه‌ر ئێران له‌ناو هه‌رێمدا ده‌رده‌كه‌وێت

هەواڵ / چاوپێکەوتن :: 16/08/2018‌ :: 2443‌ جار بینراوە

دواڕۆژ، سامان قوبادى
د. نه‌رمین مه‌عروف پسپۆڕى ئابورى و راگرى كۆلێجى بازرگانى زانكۆى سلێمانى، له‌چاوپێكه‌وتنێكى دواڕۆژدا باس له‌ داروخانى ئابورى ئێران و توركیا به‌هۆى سزاكانى ئه‌مریكا و هاوكات مه‌ترسییه‌كانى له‌ ئاینده‌دا بۆ سه‌ر هه‌رێمى كوردستان ده‌كات، ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌كات، به‌رده‌وامبوونى سزاكان بازاڕى ره‌ش له‌ ئێران دروست ده‌كات، بردنه‌ده‌ره‌وه‌ى دۆلار له‌ هه‌رێم و عێراقه‌وه‌ بۆ ئێران مه‌ترسى  گه‌وره‌ دروست ده‌كات.


دواڕۆژ: ده‌ستپێكى گه‌مارۆكان بۆ سه‌ر ئێران و توركیا به‌ دابه‌زاندنى به‌هاى دراوى ئه‌و دوو وڵاته‌ ده‌ستیپێكرد، پێتوایه‌ بۆچى له‌م رێگه‌یه‌وه‌  سزاكان ده‌ستیپێكرد ؟
نه‌رمین مه‌عروف: هه‌موو گه‌مارۆیه‌ك كاریگه‌ریى راسته‌وخۆى له‌سه‌ر به‌هاى دراوى ئه‌و دوو وڵاته‌ هه‌یه‌، به‌و پێیه‌ى مامه‌ڵه‌ ئابورییه‌كان هه‌ڵده‌سوڕێنێت، سه‌رجه‌م په‌یوه‌ندى و مامه‌ڵه‌ بازرگانییه‌كانى ئێران و توركیا  ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ جیهانى ده‌ره‌وه‌، دراوى نشتیمانى به‌هاكه‌ى به‌رامبه‌ره‌ به‌ دراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌ قورسه‌كان، به‌تایبه‌ت  دۆلار و یۆرۆ، بۆیه‌ كاریگه‌رییه‌كان، سه‌ره‌تا له‌سه‌ر دراوى نشتیمانى به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت، دواجاریش مامه‌ڵه‌ بازرگانییه‌كان له‌ به‌هاى دراوه‌كه‌دا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت.

دواڕۆژ: ئه‌گه‌ر توركیا و ئێران به‌رهه‌مهێن نه‌بوونایه‌، پێتوایه‌ دۆخى ئابورییان له‌ئێستادا چۆن ده‌بوو؟
نه‌رمین مه‌عروف: زۆر خراپتر ده‌بوو، بۆنموونه‌ كاتێك گه‌مارۆى ئابورى خرایه‌ سه‌ر عێراق به‌هۆى ئه‌وه‌ى زیاتر پشتى به‌ فرۆشتنى نه‌وت به‌ستبوو كه‌رته‌كانى تر به‌شدارییان نه‌بوو له‌ به‌رهه‌مى نشتیمانى،  كاریگه‌رییه‌كانى زۆر به‌هێزتر بوو، به‌تایبه‌ت گه‌مارۆكه‌ شاده‌مارى ئابورى عێراق كه‌ نه‌وته‌ گرتبووى، بۆیه‌ گه‌مارۆیه‌كى گشتگیر بوو، به‌ڵام توركیا و ئێران ئابورییه‌كه‌یان زیاتر به‌رگه‌ ده‌گرێت، سزاكانى سه‌ر ئێران هه‌موو كه‌رته‌كانى نه‌گرتووه‌ته‌وه‌، زیاتر پیشه‌سازى و كشتوكاڵ و نه‌وت و كه‌رتى بانكى وڵاته‌ى گرتووه‌ته‌وه‌، جگه‌له‌وه‌ ئه‌مریكا به‌ ته‌نها سه‌پاندوویه‌تى.

دواڕۆژ: ئه‌و رێگه‌ چارانه‌ چیین له‌به‌ر ده‌م بانكى ناوه‌ندى توركیا و ئێران بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ى كاریگه‌رییه‌كان؟
نه‌رمین مه‌عروف: له‌ سێكته‌رى بانكدا، په‌یوه‌ندییه‌ بازرگانییه‌كانى هه‌موو وڵاتێك له‌وه‌دا ره‌نگ ده‌داته‌وه‌، كه‌ تاچه‌ند یه‌ده‌گى دراوى قورسى هه‌یه‌، له‌كاتێكدا به‌كارده‌هێنرێت كه‌ به‌هاى دراوى نشتیمانى له‌ مه‌ترسیدا بێت، له‌ ئێران خواست له‌سه‌ر دراوه‌ قورسه‌ بیانییه‌كان زیادیكردوه‌، چونكه‌ خه‌ڵك له‌ ترسدا په‌نا بۆ كڕینى دۆلار و یۆرۆ ده‌به‌ن، بۆیه‌ خواست له‌سه‌ر ئه‌م دوو دراوه‌ زیاد ده‌كات و به‌هاكه‌ى به‌رز ده‌بێته‌وه‌، هێنده‌ى تر به‌هاى دراوه‌ نیشتیمانییه‌كه‌ داده‌به‌زێت، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر خه‌ڵك ترسى نه‌بێت و پشت له‌ دراوه‌ نیشتیمانییه‌كه‌ى نه‌كات، به‌وشێوه‌ خێرایه‌ى ئێستا  دانه‌ده‌به‌زى، چونكه‌ سزاكان گشتگیر نین و زۆربه‌شى نه‌خراونه‌ته‌ بوارى جێبه‌جێكردنه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر توركیا و ئێران ناتوانن به‌رهه‌مه‌كانیان بفرۆشن به‌ وڵاتانى ده‌ره‌وه‌ به‌تایبه‌ت نه‌وت، ئه‌وكات دراوه‌ قورسه‌كانى وه‌ك دۆلار ناچێته‌ ئه‌و وڵاته‌وه‌، بۆیه‌ ناتوانێت به‌وه‌ى كه‌ هه‌یه‌تى خواستى خه‌ڵك تێر بكات، هاوكات حكومه‌ت ناتوانێت ده‌ستكارى یه‌ده‌گى دراوى بیانى بكات له‌ بانكى ناوه‌ندیدا ئه‌مه‌ سه‌روه‌تێكى نه‌ته‌وه‌ییه‌، له‌م حاڵه‌ته‌دا چاودێرى ده‌خرێته‌سه‌ر فرۆشتنى دۆلار، زۆرێك له‌ سه‌راف و كۆمپانیاكان داده‌خرێن، ئێران نرخى ئاڵوگۆڕى دۆلار به‌ تمه‌نى جێگیر كردووه‌، ئه‌وه‌ى ده‌یه‌وێت به‌و نرخه‌ دۆلارى بۆ ده‌گۆڕنه‌وه‌ كه‌ دوره‌  له‌ نرخى بازاڕ، به‌و هۆیه‌وه‌ بازاڕى ره‌ش دروستده‌بێت، جگه‌له‌وه‌ كاتێك مامه‌ڵه‌ داراییه‌كانى ئه‌و دوو وڵاته‌ ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ى سزا ئابورییه‌كان، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر كاڵا به‌ ده‌ره‌وه‌ بفرۆشێت ناتوانێت پاره‌كانى وه‌ربگرێته‌وه‌ له‌ رێگه‌ى بانكه‌كانه‌وه‌، چاره‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ده‌ست به‌و یه‌ده‌گه‌ له‌ دراوى قورسى بیانى بگیرێت كه‌ ئێران له‌ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ هه‌یه‌تى.

دواڕۆژ: لیره‌ 40%ى به‌هاكه‌ى له‌ده‌ست داوه‌، هاوكات ئه‌ردۆغان دژى به‌رزكردنه‌وه‌ى رێژه‌ى فائیده‌یه‌، ئایا ده‌ستوه‌ردانى ئه‌و له‌ سیاسه‌تى بانكى ناوه‌ندى هۆكار نییه‌ بۆ قوڵ كردنه‌وه‌ى قه‌یرانه‌كان؟ 
نه‌رمین مه‌عروف: به‌رزكردنه‌وه‌ى رێژه‌ى فائیده‌ له‌لایه‌ن بانكى ناوه‌ندییه‌وه‌ خواست له‌سه‌ر لیره‌ى توركى زیاد ده‌كات، واده‌كات خه‌ڵك پاره‌كانیان له‌ بانك دابنێت تا فائیده‌ وه‌ربگرن، زیانه‌كه‌شى ئه‌وه‌یه‌ تێچووى وه‌به‌رهێنان زیاد ده‌كات، هه‌روه‌ها وه‌به‌رهێنه‌ران-یش سه‌رمایه‌كانیان ده‌به‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ى ئه‌و وڵاته‌ و وه‌به‌رهێنانى ناوخۆیى كه‌م ده‌بێته‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌وه‌ى ئه‌ردۆغان ده‌یكات سوود و زیانیشى هه‌یه‌، جگه‌له‌وه‌ ئه‌مریكا و هاوپه‌یمانه‌كانى رێگه‌ له‌ سه‌رمایه‌دارانى ده‌ره‌وه‌ ده‌گرن بۆ ئه‌وه‌ى له‌توركیا و ئێران  كار نه‌كه‌ن.

دواڕۆژ: به‌رده‌وامبوونى سزاكانى ئه‌مریكا له‌سه‌ر ئه‌و دووڵاته‌ بۆ ماویه‌كى درێژ، ناگاته‌ به‌وه‌ى قه‌رز له‌ بانكى نێوده‌وڵه‌تى بكه‌ن؟
نه‌رمین مه‌عروف: ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ى بانكه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان رێگه‌یان پێده‌درێت قه‌رز بده‌ن به‌ ئێران و توركیا، ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ به‌شێك له‌ سزاكان قه‌ده‌غه‌ى پێدانى قه‌رز بگرێته‌وه‌، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ره‌نگه‌ ئه‌مریكا فشار بخاته‌ سه‌ر بانكى نێوده‌وڵه‌تى و سندوقى نه‌خیتینه‌ى نێوده‌وڵه‌تى.

دواڕۆژ: ئه‌وه‌ى به‌رامبه‌ر لیره‌ و تمه‌ن ده‌كرێت، زیانه‌كانى چین له‌سه‌ر دینار، بانكى ناوه‌ندى عێراق چۆن هه‌وڵ بدات به‌ جێگیر كردنى نرخى دینار له‌م قه‌یرانه‌دا؟
نه‌رمین مه‌عروف: ره‌نگدانه‌وه‌ى قه‌یرانه‌ ئابورییه‌كه‌ى توركیا و ئێران له‌سه‌ر عێراق پشت به‌ قه‌باره‌ى مامه‌ڵه‌ بازرگانییه‌كانى ئه‌و دووڵاته‌ ده‌به‌ستێت له‌گه‌ڵ عێراق كه‌ تا چ ئاستێكه‌؟ ئایا په‌یوه‌ندى بازرگانى دوو ئاڕاسته‌یه‌ یان نا؟ توركیا یه‌كه‌م شه‌ریكى بازرگانى هه‌رێمه‌ و ئێران-یش دووه‌م، ئێمه‌ زیاتر كڕیارین بۆیه‌ تا به‌هاى دراوه‌كانیان دابه‌زێت كاڵاى زیاتریان لێ ده‌كرێن، هه‌روه‌ها خه‌ڵكێكى زۆر گه‌شت ده‌كات بۆ ئه‌و دوو وڵاته‌، توركیا و ئێران فرۆشیان زۆرتره‌ و دراوى قورسیان ده‌ست ده‌كه‌وێت، به‌ڵام له‌ هه‌ندێك بوارى خزمه‌تگوزارى كه‌ ئێمه‌ به‌وانى ده‌فرۆشین زه‌ره‌ر ده‌كه‌ین، پێشتر ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ى گه‌شتیاره‌ ده‌هاته‌ باشور و ناوه‌ڕاستى عێراق بۆ مه‌زارگه‌ ئاینیه‌كان یان بۆ هه‌رێمى كوردستان، ئێستا تێچووى زۆره‌ ناتوانن بێن، له‌ كه‌رتى گه‌شتوگوزاردا زه‌ره‌ر ده‌كه‌ین، هه‌روه‌ها ئه‌و ماده‌ سه‌ره‌تاییانه‌ى كه‌ پێشتر به‌وان فرۆشراوه‌ زه‌ره‌ر ده‌كات، چونكه‌ نایكڕن.

دواڕۆژ: به‌ڵام به‌هۆى دابه‌زینى به‌هاى دراوه‌كانیان كۆنتڕۆڵى بازاڕى هه‌رێم كراوه‌، پێتوانییه‌ كارگه‌كانى ناوخۆ رووبه‌ڕووى مه‌ترسى داخست ببنه‌وه‌؟

نه‌رمین مه‌عروف: بازاڕى ئێمه‌یان به‌به‌رده‌وامى كۆنتڕۆڵ كردووه‌، مه‌ترسیه‌كه‌ى به‌ دوو ئاڕاسته‌دایه‌ له‌ ئاینده‌یه‌كى نزیكدا ده‌رده‌كه‌وێت، یه‌كه‌م، ئه‌و بێكارى و هه‌ڵاوسانه‌ى به‌رۆكى ئابورى ئێران و توركیاى گرتووه‌ به‌هۆیه‌وه‌ به‌شێكى زۆر له‌ ده‌ستى كاریان دێنه‌ هه‌رێم و عێراق، ده‌بنه‌ ركابه‌ر بۆ ده‌ستى كارى خۆماڵى، دووه‌م، هه‌ندێك له‌و كاڵایه‌ى هه‌نارده‌ى ئێران ده‌كرێت ساغ نابنه‌وه‌، كارگه‌ ناوخۆییه‌كان زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن.

دواڕۆژ: كه‌واته‌ پێویسته‌ هه‌رێم چۆن مامه‌ڵه‌ بكات؟ 
نه‌رمین مه‌عروف: بابه‌ته‌كه‌ سیاسییه‌ و چه‌كى ئابورى بۆ به‌كارده‌هێنرێت، عێراق و هه‌رێم سنورێكى به‌رفراوانیان له‌گه‌ڵ توركیا و ئێراندا هه‌یه‌، به‌تایبه‌ت به‌شێكى زۆرى ده‌روازه‌كانى هه‌رێم نافه‌رمین له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو وڵاته‌دا، سه‌ره‌ڕایى بوونى چه‌ند ده‌روازه‌یه‌كى ره‌سمى، ئه‌گه‌ر هه‌رێم و عێراق پابه‌ند بن به‌ سزا ئابورییه‌كان له‌سه‌ر ئێران هێشتا جۆرێك له‌ بازرگانى له‌نێوان هه‌ردولادا ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ رێگه‌ى خاڵه‌ بازرگانییه‌ نافه‌رمییه‌كان، وێرایى په‌یوه‌ندییه‌ سیاسى و ئابورییه‌كان له‌گه‌ڵ ئێراندا په‌یوه‌ندى ئاینى و كۆمه‌ڵایه‌تیمان هه‌یه‌ كه‌ وایكردووه‌ خێزان له‌نێوان هه‌ردوولادا دروستبێت، ئه‌مه‌ش فاكته‌رێكه‌ بۆ به‌رده‌وامى ئاڵوگۆڕى بازرگانى ئه‌گه‌ر ره‌سمی-یش نه‌بێت، دواجار ده‌بێت حكومه‌تى هه‌رێم بێلایه‌ن بێت له‌ سه‌پاندنى سزاكان.

دواڕۆژ: ده‌وترێت به‌هۆى فشارى سیاسییه‌وه‌ دۆلار له‌ بانكه‌كانى هه‌رێم و عێراق ده‌نێردرێت ئێران، ئایا نابێته‌ هۆى دابه‌زینى به‌هاى دینار؟
نه‌رمین مه‌عروف: به‌شێكى له‌لایه‌ن نوسینگه‌ى حه‌واڵات و بازرگانه‌كانه‌وه‌یه‌ به‌هۆى مامه‌ڵه‌ى بازرگانى، هه‌رچه‌نده‌ حكومه‌ت ئه‌مه‌ى پشت راست نه‌كردووه‌ته‌وه‌، به‌ڵام چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ى دراوى بیانى به‌تایبه‌ت دۆلار مه‌ترسییه‌ بۆ سه‌ر ئابورى و دینارى عێراقى.

دواڕۆژ: كه‌واته‌ له‌م قۆناغه‌دا پێویسته‌ بازرگانانى هه‌رێم چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو وڵاته‌دا بكه‌ن؟
نه‌رمین مه‌عروف: بانكه‌كان زیاتر كۆنتڕۆڵیان له‌سه‌ره‌ و چاودێرى ده‌كرێن، چونكه‌ په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ  بانكه‌ جیهانییه‌كان هه‌یه‌ هه‌موو جوڵه‌یه‌كى بازرگانییان ده‌بینرێت، به‌ڵام به‌هۆى ئه‌وه‌ى بانكه‌كانمان توانایه‌كى كه‌میان هه‌یه‌ و مامه‌ڵه‌كانیان فراوان نییه‌، بۆیه‌ بازرگانه‌كانمان له‌ رێگه‌ى نوسینگه‌ى حه‌واڵاته‌وه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ ده‌كه‌ن، له‌م دۆخه‌دا چالاكى ئه‌م نوسینگانه‌ گه‌شه‌ده‌سه‌نێت به‌بێ ئه‌وه‌ى له‌ ئاستى نێوده‌وڵه‌تى ده‌ربكه‌وێت كه‌ پابه‌ند نه‌بوبێتن به‌ سزاكانه‌وه‌.



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure