سەركردە دەست سوورەكان

هەواڵ / چاوی تۆ :: 13/08/2018‌ :: 596‌ جار بینراوە

عەلی مەحمود محەمەد
باسكردنی تاوانە زەقەكانی رابردوو بەشێك نییە لە برینكولاندنەوە وەك لایەنگرانی تاوانكاران ئاماژەی پێدەدەن, باسنەكردن و رێگاگرتن لە باسكردن و گەڕاندنەوەی دادپەروەریی بۆ خۆی بەشێكە لە تاوان, حەرامیش نییە و بگرە ئەركی چالاكوانانی مافی مرۆڤە بێجیاوازیی لەنێوان بكەرەكان و پێگەی ئێستایان دۆسیەكان بجووڵێنن, لێ بەشبەشكردنی تاوان كارێكی نائەخلاقییە.


 نابێت هیچ لاپەڕەیەكی تاوان لە تاریكیدا بمێنێتەوە, لەكاتێكدا مێژووی 6 دەیەی رابردوومان تژییە لە تاوانی زەقی سیاسییەكان تا ئاستی تاوانی جەنگ و تاوانی دژ بەمرۆڤایەتی و تاوانی جینۆساید-یش لە هەندێككاتدا, بەڵكە كارەسات لە شاردنەوەی برینە بە ناوی نەكولانەوە و درێژكردنەوەی تەمەنی برینەكانە تا ئاستی شێرپەنجە, وەك یاسای نێودەوڵەتی دیاریكردووە تاوانە زەقەكان كات و شوێن نابنە رێگر لەبەردەم داواكردنی سزادانی بكەران و هاندەران و بڕیاردەرانی. هاوكات مانەوەی برین و چارەسەرنەكردنی نەخۆشیەكە، یانی بەردەوامیدان بە مانەوەی برین و بەرداوامیدان بە كولانەوە و پەروەردەكردنی میكرۆبی زیانبەخش لە جەستەی گەلدا, چونكە تا برین بوونی هەبێت لە جەستەدا كولانەوەش بەردەوام دەبێت, هاوكات گوزارشتیشە لە  نەخۆشیی جەستە, جەستە بۆ خۆی برینی كوشندەی تێدا نەبێت, كولانەوە بوونی نابێت, كولانەوە و برین جووتەن, بێ یەكتری هەڵناكەن, بوونی برینیش دەریدەخات مرۆڤەكە تەندروست نییە و توانای گەشەی نییە و بەرەو مەرگ دەڕوات. چارەسەری ئەمەش لای خەڵكی نییە, دوورینەوەی دەمەكان و هەڕەشەی باسنەكردنی نەخۆشیەكە چارەسەر نییە ئەگەر ئایدز-یش بێت, بەڵكە چارەسەر لای ئەو كەسەیە تاوانی ئەنجامداوە و برینی تاوان لە جەستەیایەتی, هەڵگری ڤایرۆسی تاوانە, نابێت بوونی چەند تاوانكارێك ببێتە هۆی نەخۆشیی گەلێك, باشترین چارەسەر بڕینەوەی نەخۆشیەكەیە, كە خۆی لە دادگایی یاخود لە نەرمترین شێوەیدا لێبووردەیدا دەبینێتەوە, لێبووردەییش لە نەرمترین شێوازیدا بێبەریی نییە لەوەی تاوانكار وەك خۆی كە تاوانكارە نیشان بدرێت و دان بە راستیەكاندا بنێت و داوای لێبووردن بكات, بەڵكە لێبووردەیی لە نەرمترین شێوازیدا هەموو ئەم پرۆسانەی لە گەڵدایە, ئەگەر قوربانی ژیانی لێ سەندرابێتەوە, ئەگەر كەسوكارەكەی دادوەرییان بۆ نەگەڕابێتەوە, تاوانكار لە پێگەی تاوانبارییەوە دانی بەڕاستییەكاندا نەنابێت و داوای لێبووردنی نەكردبێت,  ئەوە تاوانكار بەردەوام لەبەردەم چەقۆی گەڕاندنەوەی دادپەروەری و سزاداندا دەبێت, كە ئەمەش كەمترین هەنگاوە بنرێت, بە مردنیش ئەم تارماییە لە كۆڵی نابێتەوە, چونكە دادپەروەریی هەر دەگات بە راستیەكان, وێڕای ئازاری ویژدان و دەروونی, تاوانكار خۆی دەزانێت چەپڵەی لایەنگران چەندە زۆر بێت, پیاهەڵدانی گەمژەكان تژی بێت و كۆمەڵگای داگرتبێت, هژمۆنیا لە قووڵایی ئاسماندا بێت, تاوان ناسڕیتەوە, بەردەوام تارماییەكەی راوی دەنێت, حەقیقەت بەدوای وەڵامنەدراوەكاندا دەگەڕێت, تەنیا بە پیادەكردنی دادپەروەری و  گەڕاندنەوەی ماف بۆ خاوەنەكەی و وەرگرتنی سزا و قەربووكردنەوەی قوربانیان و كەسوكارەكانیان و داننان بە هەقیقەت چ وەك چۆنیەتی تاوانەكە و چ وەك حەقیقەتە یاساییەكە  و داوای لێبووردن لە قوربانیان و زیانلێكەتوان ئازارەكە سووك دەبێت نەك كۆتایی پێبێت, كۆتایی هاتن نییە,  تاوان هەقی بەسەر ئەوەوە نییە كێ ئەنجامی داوە, پێگەی چییە لە ئێستادا و چی دەكات, بەڵكە هەقی بەسەر كردەوەكانی رابردوەوە هەیە, تاوان كاری رابردووە, وەلێ سزاكەیان كاری ئایندەیە, كەسێك ببێتە بكەری تاوان ئەوا تاوانبارە ئیتر هەر كێیەك  بێت, لەگەڵ كردارەكەدا نازناوەكە هەڵدەگریت, خۆ هیتلەر لە وڵاتی فەیلەسوفاندا جەماوەریترین كەس بوو, بینۆتشە و سەدام حوسێن خەڵك سەرەتا دەیانویستن, وڵاتەكانیان پێشخست, غۆنتر غراس نۆبڵی وەرگرت, وەلێ لایەنگری لە نازی لە لاویدا لەبیرنەكرا, كەسیش ناتوانێت لەژێر پەردەی  حیزب و حكومەت و شەڕدا تاوانەكانی خۆی بشارێتەوە, بە پێی پرنسیپ و یاساكانی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی و دادگا جیهانیەكان كەس تاوانبارە نەك حیزب و حكومەتەكان, لە دارفۆر عومەر بەشیر لە پاڵ ئەحمەد هارون وەزیری ناوخۆ و عەلی محەمەد عەلی فەرماندەی جانجوید تاوانبارن  نەك سودان و پارتی كۆنگرەی گەل. نموونە لەم بوارەدا زۆرن, بۆیە ئەوانەی لە رابردوو لە كوردستان تاوانیان ئەنجامداوە كەسەكانن نەك پارتەكان "بڕیاردەران, بانگەشەكەران و هاندەران و راگەیاندنكاران و جێبەجێكاران" دیاریكردنی ئەمانەش لە رێگای تۆمەت بەخشینەوە نابێت, بەڵكە لە رێگای لێكۆڵینەوە و دادگاییكردنەوە دەبێت, رێگریكردنیش لە دادگاییكردن ئەویش بۆخۆی تاوانە, تا ئەمانە سزا نەدرێن لە دادگادا و قەربووی بنەماڵەی قوربانیان نەكرێتەوە, روفاتی قوربانیان نەدرێتەوە بە بنەماڵەكانیان, مۆنمێنتی یاداوەرییان بۆ دروستنەكرێت, دادپەروەری ناگەڕێتەوە و برینەكانیش بێ چارەسەر هەر دەمێننەوە و بەردەوام دەبن لە كولاندنەوە, كۆمەڵگاش بە دەم ئەم برینە ئەبەدیانەوە دەتلێتەوە.

ئەوانەی لە خەمی نەكولاندنەوەی برینەكاندان پێویستە داوای زوو جێبەجێكردنی دادپەروەریی بكەن نەك شاردنەوەی, لە هەموو بارگرژییەكی نێوان لایەنەكان وەك ئاگربەردان لە پەرێز كڵپە دەسێنێتەوە و تاوانەكان زەق دەبنەوە و دێنەوە مەیدان, تارمایەكەی بەردەوام بەسەر كۆمەڵگاوە دەبێت, وتەی هەموو لایەنەكانیش بۆ نەیارەكانیان لە ژماردنی تاوانەكانیان لەڕاستییەوە نزیكە و حەقیقەتێك هەیە لە ئەنجامدانی, هیچ بەهانەیەك نییە بۆ ئەنجامدانی تاوان, چونكە یاسا و دادپەروەری لەو چركەساتانە كۆتاییان نایەت كە بەهانەی تاوان دێنە پێشەوە لە شەڕ و ململانێی سیاسی, بەڵكە لەو چركەساتانە چاوەكانی تیژتر دەبن, لە هیچ بارودۆخێكدا دەستكراوە نییە بۆ ئەنجامدانی تاوان, وەلێ دۆسیەكان پێویستیان بە لێكۆڵینەوەی سەربەخۆ و دادگای بەهێز هەیە بۆئەوەی بڕیاری لەسەر بدات, هەر كە چووە دادگاوە, ئەوا دەبێتە بەشێك لە مێژوو و قەرەبووی قوربانیان دێتە پێشەوە, ئیتر مێژووی سەركردەی شێرەبەفرینە لەبەردەم رابردوو وەك بینۆتشە و سەدام دەتاوێتەوە, چاوەڕوانین لە دواڕۆژ رووبدات.

ئەبێت وەك ئەركێكی ئەخلاقی, سەرجەم تاوانەكانی رابردوو وەك یەك پاكێج وەربگرین, ناكرێت دەرزی لە چاوی نەیارەكەت ببینی, وەلێ شوژنی ناو چاوی سەرۆكەكەت بشاریتەوە, داكۆكیكەری راستەقینەی مافی مرۆڤ هەموو تاوانەكان بە یەك چاو دەبینێت و بەشبەشی ناكات, نابێتە بەشێك لە شەڕی تاوانكاران, نەك ببێتە مەقاشی دەستی بەشێك لە تاوانكاران و شەڕی ئەوانی دی بكات. شاردنەوەی تاوان و هەڵوێستوەرنەگرتن لە ئاستی، بۆ چالاكوانانی ئەم بوارە و مافی مرۆڤ, بۆ خۆی شەریكە بەشییە لە تاوان, هاوكات كەناڵەكانی راگەیاندیش ئەركیانە, وەك تاوان سەیری دۆسییەكان بە یەك چاو بكەن,  ئەمە بۆ ئەو تاوانانەش راستە كە لە هەمبەر نەتەوەكانی دی كراون, ئاخر ناكرێت تۆ  داوا لە گەلانی ناوچەكە و جیهان بكەیت دان بە حەقیقەتی یاسایی تاوانی داگیركەران بنێن لە بەرامبەر گەلەكەت, كەچی قوڕقۆشم لە ئاست تاوانەكانی ناوخۆ و هاوزمانەكانت لە گوێ بكەیت.



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure