کوردستان چۆن بتوانێ خۆی لە زیانەكانی داڕمانی دراوی ئێرانی و توركی بپارێزێت؟

هەواڵ / چاوی تۆ :: 12/08/2018‌ :: 345‌ جار بینراوە

د. محه‌مه‌د ئه‌مین
كارل ماركس هەموو هزر و فەلسەفەی خۆی بەكارهێنا بۆ شرۆڤە و باسی پەیوەندیی نیوان كاڵا و بەها و نرخی زیاد کە چۆن ئەخرێتە سەر کاڵا بەرهەمهاتووەكان، واتە زیاتر لە بڕی تێچوونی بەرهەمهێنان و هەتا قازنج. ماركس ئەم بەها و نرخە زیادەی سەرکاڵا بە دزیی و تاڵانی دەزانی، کە لە چینی كرێكار دەکرێت، چونکە ئەوان کاڵاكەیان بۆ سەرمایەدار و خاوەن ئامێرەكانی بەرهەمهینان بەرهەم هێناوە. لە بەرامبەردا ئادەم سمیپ سەرمایەداریی بە خوشگوزەرانی میلـلەت دەزانی، لایوابوو لە بازاڕی ئازاددا بەشێوەیەكی سروشتی بازاڕ خۆی رێكئەخات و بەهای کاڵاكان پەیوەستە بە داخوازیی و پێویستی بازاڕەوە.

ئەگەرماركس شەڕی لە سەر ئەمە بووە، كە کاڵاكان لە بەهای تێچوونیان زیاتر دەفرۆشرێن، واتە دراوی زیاتریان پێئەدرێ، ئەوا ئەمڕۆ لە بازاڕی دراو و داراییەكاندا رەوشەکە پێچەوانە بووه‌تەوە، واتە ئەگەر ئەوسا دراو قوربانی کاڵا بووبێت، ئەوا ئیستا لە دنیای هاوچەرخی ئابووریدا و لە كاتی قەیرانە دارایی و دراو و ئابووریەكاندا کاڵا قوربانی دراو دەبێ. هەڵبەت لەگەڵ تێبینی زۆر لە سەر بەهای راست، بەهای ئەم دراوانە ئەمڕۆ لە بەرامبەر بەهای ئاڵتون بەكاردێن، بۆ نموونە ئەمەی باسمان كرد كە کاڵا لە قەیرانە دارایی و ئابووری و دراوییەكاندا ئەبنە قوربانی واتە بەهاكانیان زۆر كەمتر دەبێ لە بەها و لە بڕی تێچوونیان بە پێچەوانەی ئەم بەها زیادەی كە ماركس باسی لێوەکردووە، کە ئەخرێتە سەر کاڵاكان، ئەمڕۆ زیاترە لە بەهای تێچوونیان، ئەگەر ئێستا ماركس بمایە بێگومان لەسەرئەم بابەتەیش قسەیەكی تری دەبوو.

 نموونەی زیندوو بۆ ئەمە، بەهای کاڵایەك بە بەهای دراوی ئێرانی/تمەن كە بەر لە یەك ساڵ100000 دۆلاری پێ درابێ، ئەمڕۆ بەهاكەی 10000دۆلارە، واتە ئەمەش جۆرێكە لە تاڵانی، چونكە كەسانێک كە 30-40 ساڵ كاری كردبێت، تا  بتوانێ خانوویەك دروست بکات، یان بیکڕێت، یاخود پارەی پاشەكەوتی ساڵانی كاری لە بانك دانابێ، ئەمڕۆ ئەم پارەیەی، كە لە بانك دایناوە بەهای لەدەستداوە بە ئەندازە و ئاستیی مایە پووچی.

ئەم داڕمانە دراوەی كە لە ئێران و توركیا هەیە پەیوەندیی بە سیاسەتی دراوی ئابوورییەوە نییە، كە هەندێجار بۆ هاندانی هەناردەكردن یا راكێشانی سەرمایەگوزاریی بیانی و گەشتیار بەكاردێت، بەڵكو ئەمە بێ بەهابوونی devaluation دراوی بەناو نیشتیمانی ئەم وڵاتانەیە كە تووشی بەربەستیان ئەكات لە بازرگانی لەگەڵ دنیای دەرەوەدا، هەروەها بۆ گێڕانەوەی قەرزی دەرەكی، كە لە ئەنجامدا دەبێتە مایەی تێكچوونی رەوشی سیاسی و كۆمەڵایەتی وەك ئەم خۆپیشاندانانەی ئیستا لە ئێراندا هەیە، ئەگەر بێ بەهابوونی زیاتری دراوی توركییش بەردەوام بێ لەویش لە هەموو رووییەكەوە نائارامیی دروست دەبێت.
گریمانەی بێ بەهابوونی زیاتری هەردوو دراوی توركی و ئێرانی زۆر بەهیزە چونكە:
1- بەرزبوونەوەی بەهای دراوی ئەم وڵاتانە پێوستی بە سەرمایەگوزاریی بیانی زۆرهەیە، بەڵام رەوشی ئەم وڵاتانە لە رووی سیاسییەوە، نەك هەر بۆ ئەمە ئامادە نییە، بەڵكوهەتا ئەم سەرمایەگوزارانەی كە تائیستاش لەم دوو وڵاتە بوون زۆربەیان ئەم دوو وڵاتە بەجێدەهێڵن بەتایبەت لە ئێران و لە توركیاش هەمان مەیل لای سەرمایەگوزارانی بیانی هەیە كە كار لە توركیا دەكەن. 
2- بەرزكردنەوەی رێژەی قازانج تائیستا نەیتوانیوە رێگا لە بەردەوامی بەهای ئەم دراوانە بگرێ و بەرزكردنەوەی زیاتر و زیاتریش، دەشێ ئەنجامی پێچەوانەی لەسەر بانكەكان هەبێ، ئەمە جگە لە مەیلی كۆچكرنی سارمایەدارانی ناوخۆی ئەو وڵاتانە بۆ دەرەوە تا سەرمایەكەی خۆیان بپارێزن.
3- نەبوونی پشتیوانیی دارایی و سیاسی بەهێز لەسەر ئاستی ناوچەیی و جیهانی بۆ ئەم دوو وڵاتە، بە تایبەتی ئێران وا دەكات متمانە بە لیرە و تمەن كەمتر و كەمتر بێ، واتە بێ بەهابوونیان زیاتر دەبێ.

زۆربەی ئەوانەی ئەمڕۆ لە باشوری كوردستان مامەڵەی بازرگانییان لەسەر بنەمای قەرز یان گرێبەست بە تمەن و لیرە لەگەڵ ئێران و توركیادا هەیە، باشوری کوردستانیش تووشی زیانی زۆر دەبێت، كە قەرەبوو ناكرێتەوە، لەئەنجامدا ئابوریی كوردستانیش تووشی زیان دەبێ. بۆ ئەوەی سەرەتای بنەمای ئابوریی سەربەخو بۆ كوردستانی سەربەخۆ دروست بكرێ، دەبێت:
1- كوردانی باكور و رۆﮊهەڵات لە بەكارهێنانی كەرەستەی نایاب و لۆكسس تا ئەوپەڕی كەمبكەنەوە و بایەخ بە بەرهەمهێنانی كەرەسەی ستراتیجی بدەن وەك كشتوكاڵ و خوراكی خۆماڵی. 
2- تا ئەتوانن کاڵا كوردییەكان وەك بەروبوومی كشتوكاڵی و ئاژەڵ، ئەمیش بە گوڕیینەوە یا دراوی قورس مامەڵە پێوە بكەن و بفرۆشن.
3- كوردانی رۆژئاوا و باشورهەموو مامەڵەیەك بە دراوی قورس كە هەیانە بەكارنەهێنن لە مامەڵە بە دراوی توركی و ئێرانی وهەتا لەگەڵ دیناری عێراقی و لیرەی سوری، بۆ راستیی ئەمە فەرموون لەگەڵ ئەم بەڵگەیە كە لە كاتی تەواوكردنی نووسینى ئه‌م بابەته‌ خوێندمەوە كە ئەمڕۆ جومعە 10.8.2018عه‌بادی داوای كرد مامەڵە بە دۆلار لەگەڵ ئێران رابگرن.
 http://iraqvoiceirq.com/f4498gykugf0/1
4- دروستکردنی ئەنجومەنی شورای شار و ناوچەکان، کە کار لەسەر کایەکانی ئابوری بکەن، بێ خۆبەستنەوە بە بەرژەوەندیەکانی حزب و خێڵ و خێزان، ئەم حاڵە لەسەر ئاستی حکومەتیش ھەر دەبێت وابێت، کە پێی دەڵێین حکومەتی تەکنۆکرات وەك سەرەتا بۆ دامەزراندنی ئابوریی نیشتیمانی. https://bit.ly/1OfJz9E.
5- ھەموو کەرتە ئابورییەکان، بخرێنە ژێر چاودێریی ئەنجومەنەکانەوە، دادپەروەرانە بەکاربێن بۆ پڕکردنەوەى پێداویستییە ھەنوکەییەکانی خەڵک، بۆ فەراھەمکردنی مووچە و خۆراک و پێداویستییە سەرەکیەکانی ژیان و بەڕێوەبردنی دەزگاکانی وڵات.
6- دانانی نەخشە و جوگرافیای ئابوریی نیشتمانی و دەستکردن بە دروستکردنی دامەزراوەی ئابوری، کە ھەم بۆ کاتی ئیستا بتوانێت ئیدارەی قەیرانەکان بکات، ھەم بۆ داھاتوو ببێتە ژێرخانی تۆکمە.
7- پەرەپێدانی سیستمی هەرەوەزیی لە كەرتەكانی ئابوری لە بوارەكانی كشتوكاڵ و پیشەسازیی خزمەتگوزاری و كەرتی نیشتەجێبوون بە مەبەستی فەراهەمكردنی دیموكراتیی ئابوری تا زۆرترینی خەڵك راستەوخۆ بەشدار بن، هەم لە بواری بەرهەمهێناندا هەم لە بواری بازاڕ و قازانجدا.
هەروەها ئەبێ بزانرێ كە ئابوری هەر پارە نییە جا چ بگات بە پارەی ئێرانی و توركی كە بەهای كاغەزەكەشی نییه نەك بەهایەك بەرامبەر ئاڵتون.
http://nishan.org/11.06.2014/5271.NISHANPRESS



created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure