رێككەوتنەكەی ئۆباما دەڕوات رێككەوتنەكەی ترامپ دێت

هەواڵ / ڕاپۆرت :: 18/01/2020‌ :: 386‌ جار بینراوە

نووسینی: ئەمیر تاهیریی 
ئامادەكردن و وەرگێڕانی: دواڕۆژ


وەك چاوەڕوان دەكرا رابەرانی كۆماری ئیسلامی ئێران خۆیان بۆ پاشەكشێیەكی دیكەی دیبلۆماسی ئامادە دەكەن. 


ئەم پاشەكشێیە دەربارەی رێككەوتنی ئەتۆمییە، كە ئیدارەی باراك ئۆباما سەرۆكی پێشووی ویلایەتە یەكگرتووەكان دامەزرێنەری بوو. 

بیرۆكەی ئەم پاشەكشێیە بۆریس جۆنسنی سەرۆك وەزیرانی تازەی بریتانیا پێشكەشی كردووە، بەڵام بەرهەمەكەی بە ناوی دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ئەمریكاوە دەبێت.

بە واتایەكی دیكە میلی سەعاتەكان بە ئاڕاستەی رێككەوتننامەیەكی ترامپی دەجوڵێنەوە. ئاخۆ ئەم رێكەوتنە ترامپیە چۆن جانەوەرێك دەبێت. 

چەند لایەنێكی وەڵامی ئەم پرسیارە ئاشكران. یەكەم، ئامانجی بریتانیا ئەمەیە كە هەرچەندە لە یەكێتی ئەوروپا چووەتە دەرەوە، بەڵام مەبەستیەتی هاوكاری خۆی بپارێزێت لەگەڵ وڵاتە چارەنووسسازەكانی ئەورپادا لە بواری سیاسەتی دەرەوە و ئاسایشدا. 

لەبەرئەوە جۆنسن نایەوێت بە دوورەپەرێزی ئاشكرا لە رێككەوتنە ئەتۆمییەكە وەك بەكرێگیراوێكی ئەوروپی ترامپ دەربكەوێت. 

لەهەمان كاتیشدا جۆنسن هەوڵ دەدات ترامپیش رازی بكات و لە رێگەی ئەو رازیبوونەوە لەندەن بتوانێت رێككەوتنێكی بازرگانی خێرا بە سوودی خۆی لەگەڵ واشنتۆندا ئیمزا بكات. 

بۆیە جۆنسن پێشنیار دەكات كە سەرلەنوێ‌ رێككەوتنی ئەتۆمی پێناسە بكرێتەوە بە ناوی دۆناڵد ترامپەوە بخرێتە بازاڕەوە.

ئیمپراتۆریە داراییەكەی ترامپ كە پێكهاتووە لە دەیان ئوتێل و یاریگای گۆڵف و گازینۆ لە بنەڕەتدا پێكهاتووە لە چەند یەكەیەكی جیاواز، بەڵام هەر هەموویان بە ناوی ترامپەوە دەناسرێن. 

ئەم سیستمە لە بوارە بازرگانییەكانی دیكەشدا دەبینرێت، بۆ نموونە چێشتخانەكانی مەكدۆناڵد.

ترامپ هەمان سیستمی لە بوارە سیاسییەكانیشدا بەكارهێناوە. بۆ نموونە رێككەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریكای باكووری هەڵوەشاندەوە و پاشان هەمان رێككەوتننامەی بە تۆزێك دەستكاریەوە و بە ناونیشانێكی تازەوە ئیمزا كرد و بە ناوی خۆیەوە تۆماری كرد. 

مەسەلە سەرەكییەكە بەلای ترامپەوە ئەوەیە كە ئیمزای خۆی بدات لە رێككەوتننامە و رووداوەكان. دیارە رێككەوتننامە ئەتۆمییەكە گرێبەستێك نییە بە مانا یاساییەكانی، بۆیە سەرلەنوێ‌ نووسینەوەی ئەو رێككەوتنە كارێكی ئاسان دەبێت. بەتایبەت ئەگەر ترامپ پێداگری نەكات كە دەقە دەستكاری كراوەكە وەك پەیماننامەیەكی یاسایی و فەرمی بناسرێت.

لە قسەكانی سەرۆك وەزیرانی بریتانیاوە دەردەكەوێت كە لەندەن دەزانێت ترامپ چی دەوێت. كۆماری ئیسلامی ئێرانیش زۆر كەللەڕەقی نانوێنێت بەرامبەر بە دەستكاریكردنی رێككەوتننامەكە و ئامادەیە گۆڕانكاریش لە بەرنامە موشەكییەكەیدا بكات بەڵام بە شێوەیەك كە نیشانەی خۆڕادەستكردن نەبێت. گرفتارییەكە لەوەدایە كە ترامپ زۆر تینوی ئەوەیە سەركەوتنە كەسیەتییەكانی خۆی ئاشكرا بكات و لە بەرامبەر كامێرای تەلەفزیۆنە نێودەوڵەتیەكاندا چەپڵە بۆ خۆی لێبدات.

سەرباری ئەوەش كاربەدەستانی ئێران سەبارەت بەم مەسەلەیە یەك هەڵوێست نین. گروپەكەی دەوری حەسەن روحانی ئامادەی نیشاندانی هەموو نەرمونیانیەكە بەومەرجەی كە رێككەوتنە ئەتۆمییەكە بمێنێتەوە چونكە بە گرنگترین دەستكەوتی خۆیانی دەزانن و ئەگەر ئەو رێككەوتنە نەمێنێت هیچ شتێكی وایان پێ‌ نامێنێت شانازی پێوە بكەن. لەلایەكی دیكەوە خاوەن دەسەڵاتە راستەقینەكەی كۆماری ئیسلامی ئێران هەم دەیەوێت ئەفسانەی رێككەوتنەكە بمێنێتەوە و هەم بە ئاشكراش باس لە دڕاندن و سووتاندنی دەكات. ئەم باڵەی دەسەڵات نایەوێت رێككەوتنە ئەتۆمییەكە ببێت بە دەستكەوتێت بۆ باڵەكەی تر كە حاڵی حازر لە لاوازترین هەڵوێستدایە.

ئەمە یەكەمین جارە لە مێژوودا وڵاتێكی سەربەخۆ رێگە بدات كۆمەڵێك دەسەڵاتی بێگانە كە خاوەنی هیچ مافێكی یاسایی و نێودەوڵەتی نین لەو بوارەدا بڕیار لەسەر بابەتێكی سیاسی و زانستی و بازرگانی و هونەری و سەربازی ئەو وڵاتە بدات. پیتاندنی یۆرانیۆم مافێكی ددان پێدانراوی هەموو وڵاتێكە. بەو كۆمەڵە وڵاتەشەوە كە پێیان دەگوترێت پێنج + یەك.

زۆرێك لە وڵاتانی ئەوروپا هیچ گلەییەكیان لەوە نییە ترامپ رێككەوتنێك بسەپێنێت گەر بتوانێت سەركێشییەكانی ئێران لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا سنووردار بكات چونكە ئەوە بە سوودی هەموو لایەك دەبێت. لەلایەكی دیكەوە پاریس دەیەوێت ئێران بخاتە ژێر باری قەرزی دەرەكییەوە بۆ لاوازكردنی باڵی هەڵۆكانی تاران. ئەمە لەكاتێكدایە كە ئێران وەكو میللەت شایستەی رەفتار و هەڵوێستێكی باشترە لەلایەن زلهێزەكانی جیهانەوە.

رێككەوتنەكەی ئۆباما بە سوودی خودی ئۆباما و ریفۆرمخوازەكانی ئێران و هەروەها بە سوودی ئەوروپاییەكانیش بوو. چونكە ناكۆكییە سیاسییەكان و شكستە دیبلۆماتیەكانی ئەوروپای دەشاردەوە. روسیا و چینیش سوودمەند بوون لەو رێككەوتنە. هەروەها لایەنەكەی خامنەئیش سوودیان لە رێككەوتنەكە بینی چونكە سەركەوتن لەو رێككەوتنەدا توانا و هێزی دەسەڵاتدارانی راستەقینەی دەرخست.

رێككەوتنە ترامپیەكە زۆر خراپتر دەبێت. ئێران ناتوانێت داهاتەكەی خۆی خەرج بكات بەڵكو لەژێر چنگی بانكەكانی خۆرئاوا و چین و روسیادا گرفتار دەبێت.



created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure