براوەكانی خەڵاتی نۆبڵ چی دەربارەی هەژاری دەڵێن

هەواڵ / که‌لتور :: 09/12/2019‌ :: 374‌ جار بینراوە

سەرچاوە: گۆڤاری فۆرن ئەفەیرز
وەرگێڕانی: دواڕۆژ
هەردوو براوەی خەڵاتی نۆبڵی ساڵی 2019 لە بواری ئابوریدا (ئەبهیجیت بانێرجی) و خاتوو (ئیستەر دووفڵۆن)ی هاوسەری، لە وتارێكدا سەبارەت بە هەژاری و چۆنییەتی قەلاچۆكردنی، نووسیویانە"تائێستا پسپۆڕەكان نەیانتوانیوە بزانن ئەو هۆكارانە چین كە دەبنە هۆی گەشەكردن و لەبریی ئەوە پێویستە باشتر داهاتەكان تەرخانبكرێن و بەباشترین شێوە بەكاربهێنرێن و زیادەڕەویكردن لە خەرجییەكاندا كەم بكرێنەوە، چونكە ئەمانە دەتوانن ژیانی هاووڵاتیان باشتر بكەن".

ئەم ژن و مێردە لەگەڵ ئابووریناسێكی دیكەدا خەڵاتی نۆبڵ-یان بەدەستهێناوە، چونكە میتۆدێكیان داڕشتووە بۆ قەلاچۆكردنی هەژاری كە توانیویەتی یارمەتی ملیۆنەها منداڵ بدات لە سەرتاسەری جیهاندا.
ئەو دوو نووسەرە لە وتارەكەیاندا دەڵێن"بەراورد بە زۆر بڕگەی دیكەی مێژوو، 30-40 ساڵی رابوردوو بە شێوەیەكی بەرچاو قۆناغێكی باش بووە بۆ هەژارانی جیهان، ئەگەرچی نیگەرانییەكی زۆر هەیە لە مەسەلەی نایەكسانی لە وڵاتە دەوڵەمەندەكاندا". نووسەرەكان دەڵێن"لە نێوان ساڵانی 1982 و 2016دا تێكڕای داهات لانیكەم دوو هێندەی جاران زیادی كرد و ژمارەی ئەو كەسانە زۆر كەمبوونەوە كە رۆژانە داهاتیان لە 1.9$ كەمتر بوو كە ئەوە بە پێوەری بانكی نێودەوڵەتی پێیدەوترێت ئەوپەڕی هەژاری. پێش ساڵی 1990 ژمارەی ئەو جۆرە هەژارییە نزیكەی 2 ملیار مرۆڤ بوو، بەڵام لە دوای ساڵی 1990ەوە كەمی كردووە بۆ 700 ملیۆن كەس. لە مێژووی مرۆڤایەتیدا ئەمە یەكەمجارە ئەو ژمارە زۆرە مرۆڤە وا بەخێرایی لە هەژاری رزگاریان ببێت. هەروەها ئاستی ژیانیش زۆر چاكتربووە تەنانەت بۆ ئەوانەی كە هێشتا هەژاریشن. لە ساڵی 1990ەوە تێكڕای مردنی دایكان بە رێژەی 50% كەمی كردووە، هەروەها مردنی منداڵی شیرەخۆرە زۆر دابەزیوە، بەجۆرێك كە زیاتر لە 100 ملیۆن منداڵ رزگاركراوە. ئەمڕۆ، ئەو ناوچانەی لێدەرچێت كە گیرۆدەی كێشە كۆمەڵایەتییە گەورەكان بوونەتەوە وەكو شەڕی ناخۆ، منداڵ بە گشتی خوێندنی سەرەتاییان بۆ مەیسەر كراوە بە كوڕ و كچەوە.
ئەم دەستكەوتە گەورانە تائێستا بەرهەمی گەشەكردنی ئابووریین. چونكە بێجگە لە زیادبوونی داهاتی تاك، كۆی بەرهەمی گشتی وڵاتیش دەرفەتی بۆ حكومەتەكان رەخساند كە بودجەی زیاتر تەرخان بكەن بۆ قوتابخانە و نەخۆشخانە و دەرمان و بەجۆرێك لە جۆرەكان چارەكە گوازراوەتەوە بۆ هەژاران.
لە دوو وڵاتی زۆر گەورەدا كە بریتین لە هیندستان و چین، رێژەی هەژاری بەشێوەیەكی بەرچاو دابەزیوە، بەڵام ئێستا گەشەكردن لەم دوو وڵاتەدا خاوبووەتەوە بەجۆرێك كە بووەتە مایەی نیگەرانی. ئایا چین و هیندستان هیچیان پێدەكرێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم خاوبوونەوەیە و دەتوانن نموونەیەكی وا پێشكەش بكەن كە وڵاتانی دیكە چاویان لێبكەن و ملیۆنەها مرۆڤ لە چنگی هەژاری دەربهێنن؟"
نووسەرەكانی ئەم وتارە دەڵێن"شێواز و چوارچێوەیەكی ئاشكرا نییە بۆ گەشەكردن. تاقەهێڵی هاوبەش ئەوەیە كە داهاتەكان باشتر لە جاران خەرجبكرێن، واتە كار و سەرمایە ئاڕاستەی ئەو نموونانە بكرێن كە بەرهەمدارترن، بەڵام ئەمەیش لە كۆتاییدا داهاتەكانی كەمدەبێتەوە و وڵاتان جارێكی دیكە پێویستیان بە ستراتیجی تر دەبێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەژاری".
ئەو دوو ئابووریناسە گەورەیە دەڵێن"دروشمەكانی گەشەكردنی خێرا و بەردەوامبوون لە گەشەكردنی خێرا، دروشمی چەواشەكارن و زیاتر لەوەی پرۆژەی كردەنی بن ئاوات و ئارەزووی نەزۆكن. نموونە سەركەوتووەكەی وڵاتی چین نموونەیەكە كە زۆربەی وڵاتان ئاواتی بۆ دەخوازن. راستە چین تا ئەندازەیەكی زۆر پەیڕەوی لە ئابوریی بازاڕ دەكات، بەڵام میتۆدی وڵاتەكە بەرامبەر سەرمایەداریی، زۆر جیاوازە لە میتۆدە ئەنگڵۆ-ساكسۆنییە كلاسیكییەكە، بگرە جیاوازیشە لە شێوازە ئەوروپاییەكە هەرچەندە دەوڵەت رۆڵێكی گەورەیشی تێدا هەیە. 
لە چین-دا وڵات لەسەر ئاستی نیشتیمانی و ناوچەیی رۆڵێكی گەورە دەبینێت لە دابینكردنی زەویی سەرمایە و تەنانەت هێزی كاریشدا. ئەم رۆڵە گەورەیەی دەوڵەت لە زۆر وڵاتی دیكەی خۆرهەڵاتی ئاسیادا لاسایی كراوەتەوە و بووەتە هۆی گەشەكردنی ئابورییان، بۆ نموونە ژاپۆن و كۆریای باشوور و تایوان و وڵاتانی دیكەی كە لە سەرەتادا دەوڵەت سیاسەتێكی پیشەسازیی گورجوگۆڵی پەیڕەوكرد. نهێنیی سەركەوتنی ئەم ئابووریانە بەو شێوە سەرنجراكێشە لەوەدایە كە سیاسەتی كۆنیان پەیڕەو نەكردووە".
نووسەرانی وتارەكە دەڵێن"رەچەتەیەكی دیاریكراو نییە كە پەیڕەوكردنی ببێتە هۆی ئەوەی وڵاتە هەژارەكان گەشەكردنیان بەردەوام مسۆگەر بكەن. دوو گەشەكردنی ئابوری نابینیت رێك لە یەكتری بچن. خاڵێكی گرنگ كە رۆڵێكی گەورەی هەیە لە گەشەكردنی ئابووریدا بریتیە لە چاوخشاندنەوە بە دابەشكردنی بودجەدا، سروشتی گەشەكردنی ئابووری ئەوەیە كە لە قۆناغێكدا دەستكەوتەكان بەرەو كەمبوونەوە دەڕۆن بەتایبەت لە وڵاتە تازە پێگەیشتووەكاندا.
پێدەچێت لێپرسراوانی چین لەو راستییە گەیشتبن كە گەشەكردنی خێرا شتێكی كاتییە بۆیە خۆیان راهێناوە لەگەڵ بارودۆخە تازەكەی گەشەكردنی هێواشدا. سندوقی دراوی نێودەوڵەتی پێشبینی دەكات لە ساڵی 2024دا گەشەكردنی ئابووریی چین داببەزێت بۆ 5.5%.
هەمان چیرۆك لە هیندستان روودەدات، بەشێكی زۆری قەڵەمبازە ئابوورییەكەی هیندستان دەرەنجامی ئەوەیە كە كۆمپانیاكان لە باوانەوە گوێزراونەتەوە بۆ رۆڵەكانیان و ئەمانیش زیرەكتر و خوێندەوارتر و تازەتر بوون لە بوارەكانی تەكنەلۆجیا و بازاڕە جیهانییەكاندا. بێجگە لەوەیش هیندستان قۆناغی زۆر چاكی بڕیوە لە بواری چاككردنی بودجە و تەرخانكردنی سەرمایە بۆ كەرەستە بە بەرهەمەكان، بەڵام خاوبوونەوەی گەشەكردن بەرۆكی هیندستانیشی گرتووە. بواری ئابووری بەگشتی بوارێكی هێندە ئاڵۆز و فرە رەهەندە كە تائێستایش پرۆسەكان نەیانتوانیوە بە دیاریكراوی بزانن بۆچی هەندێك وڵات پاش ماوەیەك گەشەكردنی ئابووری رووبەڕووی راوەستان دەبنەوە. بەڵام پێویستە ئەوە بزانین كە گەشەكردن ئامانج نییە، بەڵكو تەنیا ئامڕازێكە بەتایبەت لە چین و هیندستاندا، بەڵام ئامڕازێكی بەكەڵكە بەتایبەت ئەگەر ببێتە هۆی رەخساندنی هەلی كار و زیادكردی مووچە و بەرزكردنەوەی بودجەی وڵات. ئامانجە كۆتاییەكە چاككردنی ئاستی ژیان و گوزەرانە بەتایبەت بۆ چینە كۆمەڵایەتییەكانی خوارەوە.

 

پ: ل. م 
ب: ک. س



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە