ده‌رباره‌ی خۆشه‌ویستی

هەواڵ / ڕاپۆرت :: 08/12/2019‌ :: 169‌ جار بینراوە

دواڕۆژ

پێناسه‌كردنی خۆشه‌ویستی كارێكی سه‌خته‌ و مه‌وداكانیشی زۆر و به‌ربڵاون، زۆرجار هاوتای حه‌زه‌، بۆ نموونه‌ كه‌ تۆ حه‌زت له‌ وه‌رزشه‌ به‌ واتایه‌ك له‌ واتاكان وه‌رزشت خۆشده‌وێت. 


خۆشه‌ویستیی خۆراكێك له‌گه‌ڵ خۆشه‌ویستیی هاوسه‌ره‌كه‌تدا دوو مه‌سه‌له‌ی جیاوازن، خواردنه‌كه‌ هه‌مان هه‌ستت بۆ ده‌رنابڕێت و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كه‌ تۆ منداڵه‌كه‌تت خۆشده‌وێت ئه‌ویش تۆ به‌ كه‌سێكی گرنگ و خۆشه‌ویست داده‌نێت له‌ ژیانیدا. كه‌واته‌ خۆشه‌ویستیی بوونه‌وه‌ره‌ هۆشمه‌نده‌كان سروشتێكی جیاوازتری هه‌یه‌. لێره‌وه‌ ده‌توانین دیاریكراوتر پێناسه‌ی خۆشه‌ویستی بكه‌ین و بڵێین: "خۆشه‌ویستی بریتییه‌ له‌ ئاره‌زووی ئه‌وه‌ی كه‌ خۆش بویسترێیت و حه‌زت لێ بكرێت". به‌ڵام چی وا له‌ مرۆڤێك ده‌كات خۆشه‌ویست بێت و به‌ خۆشویستراوی بمێنێته‌وه‌؟

مرۆڤ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره‌ په‌ناده‌بات بۆ یاساكانی كۆمه‌ڵگه‌. ره‌گه‌ز و ته‌مه‌ن و بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تیی مرۆڤ رۆڵی گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا. بۆ نموونه‌ له‌ زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگەكاندا كچی گه‌نج بۆ ئه‌وه‌ی خۆش بویسترێت و قبوڵكراو بێت، پێویسته‌ پێش هاوسه‌رگیری پاكیزه‌ بێت. منداڵی بچووك پێویسته‌ گوێڕایه‌ڵی خوشك و برای له‌خۆی گه‌وره‌تر بێت، ئه‌وانیش پێویسته‌ له‌سه‌ریان گوێڕایه‌ڵی دایك و باوكیان ببن. به‌ڵام له‌ سه‌ده‌ی سیازده‌یه‌م و به‌دیاریكراویش له‌ سه‌رده‌می رێنیسانسدا، دیارده‌یه‌ك له‌ خۆرئاوا سه‌ریهه‌ڵدا. ئه‌م دیارده‌یه‌ گه‌وره‌ترین قه‌یرانی ناسنامه‌ی له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا دروستكرد. دیارده‌كه‌ش (مۆدێرینیزه‌)یه‌ كه‌ له‌ پرۆسه‌یه‌كی سێ كوچكه‌یی دروست بووه‌.

 

یه‌كه‌میان ئه‌قڵانیكردنی توێژینه‌وه‌ی زانستی كه‌ له‌ئه‌نجامدا بووه‌ هۆی گه‌شه‌كردنی ته‌كنه‌لۆجیا، دووه‌میان پرۆسه‌ی دیموكراتیزه‌كردنی سیاسه‌ته‌ كه‌ مافه‌كانی تاكی زۆرتر و به‌هێزتر كرد. سێیه‌مینیشیان پرۆسه‌ی ئه‌قڵانیكردنی به‌رهه‌مهێنانی ئابوری و ئازادكردنی بازرگانییه‌. ئه‌م سێ كرده‌وه‌یه‌ پێكه‌وه‌ تێكڕای ره‌فتاره‌ كلاسیكی و لاساییكراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ خۆرئاواییه‌كانی له‌ناوبرد و كاریگه‌ریی ریشه‌ییان له‌سه‌ر تاكه‌كانی مرۆڤ هێنایه‌ ئاراوه‌ به‌ جۆرێكی وا كه‌ مرۆڤی تاك ئازادیی ره‌های هه‌یه‌ له‌ هه‌ڵبژاردن یان ره‌تكردنه‌وه‌ی هه‌موو بژارده‌ و ئاڕاسته‌ و ئامانجێك. به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا ئێستا تاكه‌كان خۆیان رووبه‌ڕووی هه‌مان ئه‌و ئازادییانه‌ ده‌بنه‌وه‌ كه‌ خه‌ڵكانی دیكه‌ هه‌یانە.

 

به‌واتایه‌كی دیكه‌ ئه‌و به‌هایه‌ی جاران له‌ رێگه‌ی خۆسپاردن به‌ ده‌سه‌ڵاته‌ كلاسیكییه‌كان مسۆگه‌ر ده‌كرا ئیتر بووه‌ كاڵایه‌ك له‌ بازاڕی پشكه‌كاندا بۆ مامه‌ڵه‌ و ده‌ستاوده‌ستكردن.

 

ئه‌م بازاڕی ئازاده‌ی ئاره‌زووه‌كانی تاك، مرۆڤی ناچاركردووه‌ رۆژانه‌ بكه‌وێته‌ دانوستانه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌های خۆی، ئه‌مه‌ش سه‌رچاوه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی دڵه‌ڕاوكێی مرۆڤی هاوچه‌رخه‌، ئه‌و مرۆڤه‌ی كه‌ هه‌موو رۆژێك به‌ده‌ست پرسیارێكه‌وه‌ گیر ده‌خوات: (ئایا من كه‌سێكی ویستراوم و تا چ ئه‌ندازه‌یه‌ك منیان ده‌وێت؟ ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ چه‌نده‌ كه‌ خۆشیانده‌وێم؟). چۆنیه‌تی وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م نائارامییه‌یش په‌یوه‌سته‌ به‌ شێوازی كۆكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌كانی ئه‌م ئاره‌زووه‌.

ئه‌مه‌ پرۆسه‌یه‌كه‌ ده‌توانین پێی بڵێین "پرۆسه‌ی كۆكردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ی خه‌ڵه‌تاندن". كۆمه‌ڵگه‌ به‌رخۆره‌كانمان به‌ شێوه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی له‌سه‌ر كۆڵه‌كه‌ی سه‌رمایه‌ی خه‌ڵه‌تاندن دروستكراون، بێگومان كۆڵه‌كه‌ و بابه‌تی دیكه‌ش هه‌ن. ئێمه‌ له‌ڕاستیدا كه‌ره‌سته‌ و دارایی و شته‌كانی دیكه‌ كۆده‌كه‌ینه‌وه‌ ته‌نیا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین به‌رده‌وام له‌ په‌یوه‌ندیدا بین له‌گه‌ڵ ئه‌قڵه‌كانی دیكه‌دا بۆ ئه‌وه‌ی خۆشیان بوێین، واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی دڵبه‌سته‌ی خۆمانیان بكه‌ین. كوڕێكی هه‌رزه‌كار كه‌ پانتۆڵێكی جینز ده‌كڕێت و سه‌رئه‌ژنۆكانی ده‌دڕێنێت بۆ رازیكردن و راكێشانی سه‌رنجی كیژی هه‌رزه‌كار. ئه‌مه‌ له‌ڕاستییدا مادیگه‌رایی نییه‌ به‌ڵكو قوربانیدانه‌ به‌ ناوی خوداوه‌ندی خۆشه‌ویستی یان به‌ناوی سه‌رمایه‌ی دڵڕفاندنه‌وه‌.

له‌ روانگه‌ی تێڕوانینمانه‌وه‌ له‌ خۆشه‌ویستیی هاوچه‌رخ، ده‌توانین بزانین له‌ ساڵانی داهاتوودا چۆن له‌ خۆشه‌ویستی ده‌ڕوانین. ده‌توانین دوو گریمانه‌ وێنا بكه‌ین. گریمانه‌ی یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سه‌رمایه‌گوزاریكردن له‌ خۆشه‌ویستیدا زیاتر ده‌بێت و تا ئه‌ندازه‌یه‌كی زۆریش په‌یوه‌ست ده‌بێت به‌ داهێنانی ته‌كنه‌لۆجی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان كه‌ ناتوانین له‌ ئێستاوه‌ به‌ وردیی پێشبینییان بكه‌ین، به‌ڵام بۆ نموونه‌ ده‌توانین پێگه‌یه‌كی ئه‌لیكترۆنی بهێنینه‌ به‌رچاوی خۆمان كه‌ بۆ به‌یه‌كناساندنی ژنان و پیاوان سه‌رمایه‌ی دڵڕفاندنی كه‌سه‌كان خاڵبه‌ندیی بكات به‌پێی ته‌مه‌ن و كێش و باڵا و ئاستی زانستی و مووچه‌ و ژماره‌ی سه‌ردانیكه‌رانی لاپه‌ڕه‌ ئه‌لیكترۆنییه‌كه‌ی. بێگومان ئه‌م پێشبڕكێیه‌ له‌پێناو دڵڕفاندن و خه‌ڵه‌تاندندا، وه‌ك هه‌موو پێشبڕكێیه‌كی سه‌خت و توندی دیكه‌، ده‌بێته‌ هۆی هه‌ستكردن به‌ ته‌نیایی و شكست، به‌تایبه‌ت له‌ مه‌سه‌له‌ی كاردانه‌وه‌دا به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ ئایینی و فاشسته‌كان-دا.

گریمانه‌ی دووه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خۆشه‌ویستی رۆڵێكی دیكه‌ بگرێته‌به‌ر. چۆن؟ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ كه‌ مرۆڤ هه‌ست بكات سوودی بۆ ژیان نییه‌ و ده‌توانێت ئه‌و هه‌سته‌ هیسترییه‌ له‌ ناخیدا دابمركێنێته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ وه‌كو مرۆڤێك رێزی لێ بگیرێت. له‌م حاڵه‌ته‌دا من كه‌سێكی بێ كه‌ڵكم، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ تۆش بێ كه‌ڵكیت.

هه‌موومان بێ سوودین. ده‌توانرێت به‌ ئاسانی ئه‌م بێ سوودییه‌ بسه‌لمێنرێت و روون بكرێته‌وه‌. من بۆ ئه‌وه‌ی نرخه‌كه‌م بزانرێت پێویستم به‌ كه‌سێكه‌ ئاره‌زووی لێم بێت و مه‌سه‌له‌كه‌ هیچ په‌یوه‌ندیی به‌ به‌های تایبه‌تی منه‌وه‌ نییه‌. ئێمه‌ هه‌موومان خۆمان ده‌رده‌خه‌ین كه‌ پێشه‌نگ و كه‌سایه‌تییه‌كی نموونه‌ی كه‌سێكی دیكه‌ین، به‌ڵام له‌ڕاستییدا هه‌موومان ساخته‌ین. وه‌ك ئه‌و پیاوه‌ی كه‌ به‌سه‌ر شه‌قامدا تێده‌په‌ڕێت و وا ده‌رده‌كه‌وێت ته‌واو هێمن و له‌خۆڕازییه‌، به‌ڵام له‌ڕاستیدا زۆر مه‌به‌ستێتی كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌موو سه‌رنجی لێ بده‌ن. په‌یوه‌ندییه‌كانی خۆشه‌ویستیی ئێستا به‌جۆرێكه‌ مرۆڤ ده‌یه‌وێت به‌رامبه‌ره‌كه‌ی به‌ته‌واوی ئه‌می خۆشبوێت، هه‌ر له‌ ته‌وقی سه‌ریه‌وه‌ تاكو پێی و هه‌موو بژارده‌ و ئاره‌زووه‌كانی به‌ دڵ بێت بۆ تێركردنی هیستریای دڵڕفاندن و له‌م پێناوه‌شدا وا خۆی ده‌رده‌خات كه‌ كه‌سێكی كامڵه‌ بۆیه‌ پێویسته‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌شی كامڵ بێت، له‌ ئه‌نجامدا ئه‌و ژن و مێرد و كه‌پڵانه‌ دروستده‌بن كه‌ له‌ بچووكترین شكستدا لەیەك جیاده‌بنه‌وه‌. 

ئه‌مانه‌ی كه‌ باسمان كردن هیچیان ده‌رده‌كه‌ چاره‌سه‌ر ناكه‌ن، ده‌رمانه‌كه‌ بریتییه‌ له‌ نه‌رمونیانی. خۆشه‌ویستیی پێویسته‌ لێوان لێو بێت له‌ نه‌رمونیانی، واته‌ خاڵه‌ لاوازه‌كانی خۆشه‌ویسته‌كه‌تت قبوڵ بێت نه‌ك به‌ دوای بێ خه‌وشى و كامڵبوونی ته‌واودا بگه‌ڕێیت، ئه‌مه‌ زۆر خراپه‌. هه‌ستی گاڵته‌جاڕیی له‌ نێوان ژن و مێرد و كه‌پڵه‌كاندا زۆر گرنگه‌، پێویسته‌ ته‌نیا كۆت و پێوه‌نده‌كانی داب و نه‌ریت پێكیانه‌وه‌ نه‌به‌ستێت. گیانی گاڵه‌جاڕیی یه‌كێكه‌ له‌ رێگە هه‌ره‌ باشه‌كانی به‌رده‌وامبوونی په‌یوه‌ندییه‌كان.

پ: ل. م 

بڵاوکردنەوە: چ.ع



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure