مافی پەنابەرێتی لە مەترسیدایە

هەواڵ / ڕاپۆرت :: پێش 2 هەفتە ‌ :: 199‌ جار بینراوە

دواڕۆژ 


سەردەمێكی سەیرە! ئەم رۆژگارەی ئێستا بەتایبەت لە مەسەلەی پەنابەراندا. ئەو وڵاتە دەوڵەمەندانەی كە چەمكی مافی پەنابەرێتیان داڕشت و داوای پاراستنی ئەو مافەیان كرد ئێستا دەیانەوێت سنوورێكی بۆ دابنێن.

لەڕووی مێژووییەوە مافی پەنابەرێتی یەكێكە لە پرەنسیپەكانی جاڕنامەی جیهانیی مافەكانی مرۆڤ و كۆڵەكەیەكی سیستمی لیبڕاڵی جیهانیی پێكدەهێنێت. 
سیاسەتی حكومەتی ئێستای ئەمریكا هەڕەشەیەكی گەورە و ترسناكی سەر ئەم مافەی مرۆڤە كە بەمدواییە كۆمەڵێك بڕیار و رێنمایی تایبەتی دەركردووە بۆ سەختكردنی وەرگرتنی مافی پەنابەرێتی. ئەم هەڵوێستەی ویلایەتە یەكگرتووەكان گوشاری زۆری بۆ وڵاتانی دیكە دروست كردووە و ناچاربوون رێگریی بكەن لە تێپەڕبوونی كۆچبەرانی بیانی بە خاكی وڵاتەكانیاندا.


بارودۆخی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتیی بەشێكی زۆری وڵاتانی جیهان هێندە دژوار و نامرۆڤانەن كە ملیۆنەها ژن و پیاو و منداڵ و پیر ناچارن نیشتیمانەكانی خۆیان جێبهێڵن و بەهیوای دەرفەتێكی باشتری ژیان رووبكەنە وڵاتانی تر كە ئێستا دەرگاكانیان بە روویاندا دادەخەن و بەردەوام ژمارەی كەمتر و كەمتریان لێ وەردەگرن.
بۆ نموونە: هاوینی ئەمساڵ وڵاتانی ئەوروپا جارێكی دیكە وەرگرتنی ئاوارەیان كەمتر كردەوە و بۆ ئەم مەبەستەیش رزگاركردنی كۆچبەرانیان لە ناو دەریای ناوەڕاست-دا كرد بە كارێكی نایاسایی و لەئەنجامدا ژمارەیەكی زۆری ئەو كۆچبەرانە گیانیانلەدەستدا و ژمارەیەكی زۆرتریشیان ناچاركران بگەڕێنەوە بۆ لیبیا و لەوێ تووشی دەستبەسەرداگرتن و ئەشكەنجەدانی زۆر دەبن. 
وڵاتە هەژارەكانیش هەمان رێچكەیان گرتووەتەبەر، بۆ نموونە: وڵاتی كینیا دیوارێكی پتەوی دروستكردووە لە سنووری سۆماڵ-دا و هەزاران ئاوارەی ئەو وڵاتەی ناچاركردووە بگەڕێنەوە بۆ سۆماڵ كە لەڕاستیدا گۆڕەپانی جەنگە. هەروەها وڵاتی بەنگلادیش سەرقاڵی گەڕاندنەوەی هەزاران پەنابەری رۆهینگا-یە بۆ میانمار ئەگەرچی هەڕەشەی كۆمەڵكوژیشیان لەسەرە.
وڵاتانی ئەمریكای باشوور و ناوچەكانی كاریبی-یش بەهەمان چەشنە، بۆ نموونە: ئاوارەكانی ڤەنزوێلا لە هیچ وڵاتێكی دراوسێ مافی پەنابەرێتیان پێنادرێت لە ئوسترالیا-یش پەنابەران لە دەرەوەی سنووری ئەو كیشوەرە لە دوورگەیەكدا دەستبەسەر دەكرێن بۆئەوەی ناچاریان بكەن بگەڕێنەوە وڵاتانی خۆیان.
ئێستا نزیكەی 26 ملیۆن كەس لە سەرتاسەری جیهاندا وڵاتەكانی خۆیانیان جێهێشتووە و لە وڵاتانی دیكە داوای مافی پەنابەرێتی دەكەن كە ئەمە بەرزترین ژمارەیە تائێستا تۆماركرابێت. 


لەبەرامبەردا رۆژ لە دوای رۆژ ژمارەی ئەو وڵاتانە كەمتر دەبنەوە كە ئامادەن پێشوازیی لە كۆچبەران بكەن. ئەمە نیشانەی مردن و كۆتاییهاتنی مافی پەنابەرێتیە.
هەرچەندە ئاوارەبوون و رووكردنە وڵاتانی دیكە وەك دیاردەیەكی تۆماركراو لە سەدەكانی ناوەڕاست-ەوە هەبووە و پێش ئەو قۆناغەیش خەڵك لە ئاكامی شەڕوشۆڕ و كوشتاری بە كۆمەڵ، بەناچاری رێی ئاوارەییان هەڵبژاردووە، بەڵام لووتكەی دیاردەی ئاوارەبوون ساڵی 1492 لە مێژوودا باسكراوە و پەیوەندیی هەبووە بە ململانێی ئایینی و جوداییخوازییەوە. لەو ساڵەدا پاشا كاسۆلیكیەكەی ئیسپانیا فەرمانی دەركردنی سەدان هەزار جوولەكەی راگەیاند، زۆرێك لەو جوولەكانە روویانكردە توركیا و ئیتالیا و باكووری ئەفریقا.
لە قۆناغی دەسەڵاتی نازییەكانیشدا بڕیاری دەربەدەركردنی چەندین رەگەز و گروپی تایبەت راگەیەندرا و زۆر وڵات لە ترسی هیتلەر نەیانوێرا ئەو ئاوارانە بگرنەخۆیان، بۆیە دوای كۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی جەختكرایە سەر مافی پەنابەرێتی. 
قۆناغی دوای جەنگی سارد، شەپۆلێكی دیكەی ئاوارەبوونی بەخۆوەبینی كە بە هاوكاریی نەتەوە یەكگرتووەكان توانرا هەندێك ئاسانكارییان بۆ بكرێت، بەڵام هەر لەو قۆناغەوە ئۆردووگا داهات و وڵاتە خانەخوێكان بەو مەرجە ئاوارەیان وەردەگرت كە دۆخەكە دۆخێكی كاتی بێت. 
ئەم دۆخە هێندە درێژەی كێشاوە كە حاڵی حازر ملیۆنەها مرۆڤ هەر لە ئۆردووگاكاندا لەدایك بوون و بێجگە لە ئۆردووگا شوێنێكی تریان نەبینیووە، بۆ نموونە: ئۆردووگای داداب لە وڵاتی كینیا 500 هەزار ئاوارەی تێدا دەژی، بەڵام لەسەر نەخشەی رەسمیی كینیا شارێك نییە ناوی داداب بێت و دانیشتوانی ئەوێ هیچ مافێكیان نییە بۆ وەرگرتنی رەگەزنامە. 


ئێستا كێشەی گۆڕانی ئاو و هەوای گۆی زەوی سەرەتای قۆناغێكی تووڕەیە كە خەڵك بەهۆیەوە ناچار بكرێن ماڵ و حاڵی خۆیان جێبهێڵن، بەڵام هێشتا پێناسەیەك نییە بۆ دیاریكردنی ئەو كەسانەی كە مافی پەنابەرێتیان دەدرێتێ بەهۆی گۆڕانی ئاو و هەواوە.
كرۆكی مافی پەنابەرێتی دوو رەهەندی گرنگی هەیە كە پارێزبەندی و پاراستنی ئاوارەیە. ئێستا ئەو دوو رەهەندە هەڕەشەیەكی بێ وێنەیان لەسەرە، چونكە داڕێژەرانی سیاسەتی گەورە هێزەكانی جیهان دیاردەی كۆچكردن و پەنابەرێتی بە هەڕەشەی گەورە دەزانن بۆ سەر خۆیان، بەتایبەت ئەوروپا و ئەمریكا. ئەمەیش بمانەوێ و نەمانەوێ دەبێتە هۆی هەرەسهێنانی رەهەندێكی گرنگی بەشێكی بنەڕەتیی سیستمی لیبڕالیزم لە جیهاندا.


ئا: ل. م 

پ: ک. س



created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure