چارەنووسی ئەو منداڵانەی فرێدەدرێن بەرەو كوێ دەڕوات؟

هەواڵ / ڕاپۆرت :: 27/10/2019‌ :: 466‌ جار بینراوە

دواڕۆژ، تابان رەزا


فڕێدانی منداڵ لەلایەن دایك  و باوكی یاسایی یان نایاسایی خۆی یەكێكە لەو حاڵەتانەی دەبێتە جێگەی سەرنج و قسە و باسی كۆمەڵگە، فڕێدانی منداڵ بەهەر هۆكارێك، بەتاوان دادەنرێت هەم لەڕووی یاساوە هەم لەڕووی ئاینی پیرۆزی ئیسلامەوە، توێژەرێكی دەروونیش لەوبارەیەوە دەڵێت: "فڕێدانی منداڵ لەڕووی دەرونییەوە جۆرێك لەبەدگومانی بۆ خێزانەكان دروستدەكات و خودی منداڵەكەش  بەرامبەر بە دروستكردنی پەیوەندی كۆمەڵایەتی و  خێزانیش نائومێد دەكات".

لە ئێستادا لەكۆی 13 منداڵ لە ماڵی ساوایان، نزیكەی 6 منداڵیان  دایك و باوكیان نادیارە.

 ئەو منداڵانەی فڕێدەدرێن لەهەردوو ڕەگەزن

عومەر گوڵپی، بەرێوەبەری گشتی  چاودێری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی لە سلێمانی، بە دواڕۆژی راگەیاند "هەر منداڵێك لەلایەن كەسانی‌ نادیار لە شوێنێك بە جێبهێڵرێت،لەلایەن دایك و باوكی‌ شەرعی‌ و یاسایی‌، یان لەدەرەوەی‌ شەرع و یاسا، ئەوە پێویستە بزانرێت تاوانێكە، ئێمە وەك دەزگایەكی‌ كۆمەڵایەتی‌ تەنها كارمان لەو كاتەوە دەست پێ دەكات كە منداڵەكە لەلایەن دادگاوە ئاڕاستەی‌ ماڵی‌ ساوایان دەكرێت".

 ئەوەشی وت: "ئەركی‌ سەرەكی‌ ئێمە لە دۆسییەی‌ منداڵێكدا كە لەلایەن كەسانی‌ نادیارەوە بەجێدەهێڵرێت چاودێری‌‌و لە خۆگرتنە،لە ڕووی‌ یاساییەوە بەرپرسیارێتی‌ چاودێری ‌‌و پەروەردەكردن دەكەوێتە ئەستۆمان، پاشان پێشنیاری‌ ناوێكی‌ سیانی‌ گریمانەیی‌ بۆ ئەوەی‌ ئەو منداڵە ببێتە خاوەنی‌ ناسنامە، ئەركێكی ترمانە، دواتر هەموو كارێكی‌ خزمەتكردن و چاودێری ‌‌و پەروەردەكردنی‌ و دابینكردنی‌ پێداویستییەكانی‌ لە ئەستۆی‌ ئێمە دەبێت، ئەو منداڵانەی‌ بە جێدەهێڵرێن لەلایەن كەسانی‌ نەناسراوەوە، لە هەردوو ڕەگەزن.

ئەو منداڵانەی فڕێدەدرێن، پڕۆژەی جێگرەوەی خێزان دەیان گرێتەوە

عومەر گوڵپی، دەشڵێت: "وازهێنان لە منداڵ بە هەر هۆكارێك تاوانە و پێویستە بكەرانی‌ سزا بدرێن، بەڵام دیارە زۆرێك لەو تاوانانە بكەرەكانی‌ نادیارن و نادۆزرێنەوە، بۆیە ئەو منداڵانە بە نەسەب نادیار، ئەژمار دەركرێن ‌و دامەزراوەیی‌ كۆمەڵایەتی‌ ئەركی‌ چاودێرییان لە خۆ دەگرێت، بەپێی‌ یاساش دادگا دەتوانێت بیان بەخشێتە ئەو هاوسەرانەی‌ كە منداڵیان نییە، واتە دایك‌ و باوكی‌ نوێ بە ڕێگەی‌ دادگا دەبێتە دایك و باوكیان ‌و ناسنامەشیان لەسەر ئەو دایك و باوكە بۆ دەردەهێنرێت.
ئەوەشی وت: "پڕۆژەی‌ خێزانی‌ جێگرەوە یەكێكە لەو دەروازانەی‌ كە بەهۆیەوە منداڵ دەسپێردرێت بە خێزانی‌ جێگرەوە، بۆ چاودێری‌‌و پەروەردەكردنی‌، ئەوەش لە ڕێگەی‌ فەرمانگەی‌ كۆمەڵایەتییەوەیە، بەڵام لێرەدا هەمان مەرجەكانی‌ دادگا ڕەچاو ناكرێن‌ و منداڵ دەسپێردرێت بەهەر خێزانێك، منداڵی‌ هەبێت یان نا، منداڵەكەش نەسەبی‌ دیار بێت یان نا.

تاچ تەمەنێك منداڵ لەخانە دەمێنێتەوە؟
گوڵپی، باس لەوەدەكات،  منداڵ تا ئەو كاتەی‌ پشت بەخۆی‌ دەبەستێت لە ماڵەكانی‌ منداڵان دەمێنێتەوە، واتە سەرو18  ساڵی‌، ئەگەر لە خوێندن بەردەوام بێت دەكرێت تا تەمەنی 20  ساڵ بمێنێتەوە، هەروەها بەرپرس‌و كارمەندانمان هەوڵ دەدەن بەر لە چوونە دەرەوەی‌ شوێنی‌ مانەوەو شوێنی‌ كاركردنی‌ بۆ پەیدا بكەن.

 ئەو بەڕێوەبەرە، ئاماژەی بەوەشكرد، ژمارەی‌ ئەو منداڵانەی‌ كە بە هۆكاری‌ جیاجیا هاتوونەتە ماڵی‌ ساوایان لە ئێستادا 13 منداڵن، كە نزیكی 6 منداڵیان  دایك و باوكیان نادیارە.

ئەو منداڵانەی فڕێدەدرێن توشی نائومێدی دەبن بەرامبەر بەخۆشییەكانی ژیان 

لای خۆشیەوە هەستیار عەلی، توێژەری دەروونی،  بەدواڕۆژی رایگەیاند "فڕێدانی منداڵ كاریگەری راستەوخۆی  لەسەر خێزان هەیە، چونكە ئێمە لەكۆمەڵگەیەكی تەواو كۆمەڵایەتین، لەڕووی دەرونیشەوە جۆرێك لەبەدگومانی بۆ خێزانەكان دروست دەكات و جۆرێك لە نائومێدی و شكست ڕووبەڕوی خێزانەكان دەبێتەوە كەتێڕوانینی  نێگەتیڤ دروست دەبێت سەبارەت بە فڕێدانی ئەم منداڵانە، یەكێكی تر لە گرفتەكان كە رووبەڕووی خێزان دەبێتەوە  لەڕووی هەستەوە جۆرێك لەنائومێدی  بۆ خێزانەكان دروست دەكات، لەبەرئەوەی وا بیر دەكەنەوە منداڵ هیچ تاوانێكی نییە، بۆیە ناكرێت فڕێبدرێت.

ئەو توێژرە ئەوەشی وت: "ئەو منداڵەی فڕێدەدرێت كاریگەری  راستەوخۆ لەسەر خودی منداڵەكەش دروست دەكات، بەجۆرێك  زۆرێك لەو تاكانە بەتەواوی نائومێد دەبن بەرامبەر بەخۆشبەختی ژیان  و  بەرامبەر  دروستكردنی پەیوەندی كۆمەڵایەتی و هەروەها  بەرامبەر بەخێزانیش.

بەوتەی هەستیار عەلی، ئەو شوێنەی ئەم منداڵانەی تیادا بەخێو دەكرێت  كە خانە بێت یان هەر شوێنێكی تر بێت  بەشێوازێكی زۆر ئەكادیمیانە و تەندروستانە مامەڵەی لەگەڵ نەكرێت، ئەم كەسانە بەجۆرێك بەرهەم دێن ناتوانین چاوەڕێی ئەوەیان لێبكەین ژیانێكی ئاسایی بژین، چونكە بەردەوام تیڕوانینی وایە كە فڕێدرابێت.

هاوكات  كەسێكی دڵسۆز نەیتوانیبێت لەخۆی بگرێت،  ناكرێت دڵسۆز  بێت بەرامبەر بە هیچ كەسێك، بۆیە تێڕوانینیان بەجۆرێك بەرهەم دێت كە ئەوان بەردەوام ئەو  تۆڵە و  قسە و قسەڵۆكانەی لەكۆمەڵگا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە ئەمان دەبێت بەرپەرچی بدەنەوە، ئەویش وەك تاكێك ناتوانێت بچێتە ژێر بەرپرسیارێتی ئەو قسانەوە "توێژەرەكە وای وت".

هەستیار  باس لەوەش دەكات، پێویستە كۆمەڵگەی ئێمە هۆشیار بكرێتەوە، كە  بەهۆشیارانە مامەڵە لەگەڵ  ئەم دۆخەی ناو كۆمەڵگەی كوردی بكرێت، بەجۆرێك بتوانین لەناخی تاكی  كۆمەڵگەی ئێمەدا ئەمە چەسپاو بێت، فڕێدانی منداڵ پەیوەندی بە كۆمەڵێك میكانیزمەوە  هەیە، ئەگەر بتوانین ئەمە بكەین، دەتوانینن بەدڵنیاییەوە وردە وردە بەهەموومان تاكێكی  تەندروست و بڕوابەخۆ بوو  بەرهەم بهێنین.

فڕێدانی منداڵ حەرامە تەنانەت ئەگەر منداڵەكە ناشەرعیش بێت

هەر لەوبارەیەوە ئەحمەد قامیشی، مامۆستایی ئاینی، بە دواڕۆژی  ڕاگەیاند "فڕێدانی منداڵ لەڕووی  شەرعەوە حەرامە، ئەگەر ئەو منداڵە بمرێت، دەبێتە كوشتەی كەسێك كە ئەو منداڵە هیچ تاوانی نییە، بۆیە فڕێدانی منداڵ رێگە پێدراو نییە، خوای گەورە لە قورئاندا دەفەرموێت "هەر  كەسێك كەسێك بكوژێت  وەكو  ئەوە وایە هەموو كەسی كوشتبێ  بەناڕەوا".

ئەوەشی وت: "لە هەر حاڵەتێكدا بێت بەهیچ شێوەیەك نابێت منداڵ فڕێبدرێت تەنانەت ئەگەر منداڵی ناشەرعیش بێت، چونكە ئەو منداڵە تاوانی نییە ئەگەر  حاكمی شەرعی هەبێت  دایك و باوكەكەی  لەیەك مارە دەكات منداڵەكەش هی خۆیانە، هەرچەندە  منداڵەكەش ناشەرعییە، بەڵام هی ئەو پیاوەیە، ئەگەر كەس نەبوو، حكومەت پێویستە بەخێوی بكات.



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە