ئەدای پەرلەمان لە ماوەی پێنج ساڵی تەمەنیدا هەڵسەنگێندرا

هەواڵ / کوردستان :: پێش 3 هەفتە ‌ :: 169‌ جار بینراوە

دواڕۆژ، بڕیار محەمەد

ئینستیتیوتی پەی بۆ پەروەردە و گەشەپێدان كە رێكخراوێكی ناحكومیی كوردستانییە، بە هاوبەشی لەگەڵ رێكخراوی سندوقی نیشتمانی بۆ پاڵپشتی دیموكراسی (NED)ی ئەمریكی 13یەمین راپۆرتی خۆی لەبارەی خوولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان بڵاوكردەوە.

راپۆرتەکە بەناونیشانی (لەپێناو پەرلەمانێكی بەهێز، لەپێناو دووبارە نەبوونەوەی هەڵەكان) هەڵسەنگاندنێك بۆ كارەكانی خولی چوارەمی پەرلەمانی كــوردستان (6 ی تشرینی دووەمی 2013 تا 6 ی تشرینی دووەمی 2018).

بەپێی ناوەڕۆكی راپۆرتەكە كە د. سەروەر عەبدلڕەحمان، بەڕێوەبەری ئینستیتیوتی پەی خستیەڕوو، تیایدا ئاماژەی بەوەكرد: لە ماوەی ئەو پێنج ساڵەدا توانیومانە (12) راپۆرت سەبارەت بە پەرلەمان بڵاوبكەینەوە، مەبەستی ئێمە لەم كارە ئەوە بووە ئەم دەزگا نیشتمانییە ئەرك و كاری خۆی ئەنجامبدا و لەئاست متمانەی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستاندا بێت و رۆڵی سەرەكی و كارا ببینێت لە چارەسەركردنی گرفت و قەیرانەكاندا، رێگە لە پێشێلكارییەكانی بگیرێت، لەهەموو راپۆرتەكانیشدا زانیاری و داتای پێویست كۆكراوەتەوە، بەشێوەیەكی رێكوپێك چاودێری دانیشتن و پرۆتۆكۆل و سایتی رەسمی پەرلەمان كراوە و بۆ هەمان مەبەست سەردانی سەرۆكایەتی و لیژنەكانی پەرلەمان و فراكسیۆنەكانیشمان كردووە، لەكۆتایی خوولەكەشدا ژمارەی كۆبوونەوەكانی پەرلەمان بەراورد بەو پێنج ساڵەی تەمەنی كەم بوو. بەپێی بەرنامەی كاری رەسمی پەرلەمان (104) دانیشتنی ئەنجامداوە، ئەمەش لەگەڵ پەیڕەو و كاری پەرلەمانی و ئەو هەموو گرفت و قەیرانانەی هەبوون ناگونجێت.

وتیشی: "لەلایەن ئەندامان و حكومەتەوە 309 پڕۆژە یاسا و بڕیار پێشكەشكراون، 213یان خوێندنەوەی یەكەمیان بۆ كراوە و ئاڕاستەی لیژنە پەیوەندیدارەكان كراون، 96 پرۆژەش مانەوە و خوێندنەوەیان بۆ نەكرا، ئەوە دەگەیەنێت كە پەرلەمان و لیژنەكان كارا نەبوون، بۆیە ئەو ژمارە زۆرەی پرۆژەیاسا ماونەتەوە و نەكراون بە یاسا كە تەنیا (10%)ی ئەو پرۆژانە كراون بە یاسا كە پێشكەشكرابوون، ژمارەیەك پرۆژەیاسا دوای كاركردنێكی زۆریش لە لیژنەكان، خوێندنەوەی دووەمیان بۆ نەكرا. چەند پرۆژەیاسایەكی گرنگ لەبەردەست خوولی چوارەمدا بوو لەوانە (پرۆژەیاسای چاكسازی لە مووچە و دەرماڵەكان، هەمواری یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، بەركاركردنی یاسای بازرگانی بە مرۆڤ، خوێندنەوەی دووەم بۆ پرۆژەیاسای هاوكاری كۆمەڵایەتی) بەڵام ئەو یاسایانە بەو شێوەیەی لە بەرژەوەندی خەڵك بوو دەرنەچوێندران".

دەشڵێت: "یەكەم كۆبوونەوەی دەستپێكی پەرلەمانی كوردستان لە (6/11/2013) بەمەبەستی سوێندخواردنی ئەندامان لە هۆڵی پەرلەمان بەسترا، لەكاتێكدا دەبوایە بەر لە 1/11/2013، واتە بەر لەوەی خولی سێیەم كۆتایی بێت، خولی چوارەمی پەرلەمان كۆبوونەوەی دەستپێكی بكردایە، لەهەمان كاتیشدا ئەندامان سوێندی یاسایی بخۆن و لەهەمان كۆبوونەوەدا دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان هەڵبژێردرێت، بەڵام جگە لە سوێندخواردنی ئەندامان، بڕگەی دووەم جێبەجێ نەكرا كە هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆكایەتی بوو. هەمان پێشێلكاری لە یەكەم كۆبوونەوەی خولی پێنجەمیشدا كە رۆژی (6/11/2018)بوو بەمەبەستی سوێندخواردنی پاڵێوراوان بەسترا، دووبارەبووەوە".

روونیشی كردەوە: لەماوەی پێنج ساڵدا تەنیا (32) یاسا و (8) بڕیاری دەركرد، سەرەڕای ئەوەی كە خوێندنەوەی یەكەم بۆ (213) پرۆژەیاسا كرابوو. زۆرینەی ئەو یاسایانەی پەسەندیش كران نەچوونە بواری جێبەجێكردنەوە، یاخود پێشێلكراون، بەبێ ئەوەی پەرلەمان هیچ قسەیەكی هەبووبێت، بەپێی بەدواداچوونی ئێمە و ئەو خشتەیەی لە سەرەوەدا هاتووە، لە كۆی (32) یاسا تەنیا (7)ی جێبەجێكراوە، (9)ی پێشێلكراوە و (16) یاسا هەر نەچووەتە بواری جێبەجێكردنەوە. لە كۆی (8) بڕیاریش تەنیا دوانی جێبەجێكراوە و (6) بڕیاریش جێبەجێ نەكراون. سەبارەت بە پەیرەوی ناوخۆی پەرلەمانیش كە ساڵی 2018 دەرچووە زۆرینەی مادەكانی یان پێشێلكراون یان نەچوونەتە بواری جێبەجێكردنەوە.

سەرۆكی دامەزراوەی پەی ئاماژەی بەوەش كرد: لەماوەی پێنج ساڵی خوولی چوارەمی پەرلەماندا ئەنجومەنی وەزیران بودجەی هیچكام لە ساڵەكانی (2014، 2015، 2016، 2017 و 2018)ی رەوانەی پەرلەمان نەكرد و پەرلەمانیش هیچ نووسراوێكی ئاڕاستەی حكومەت نەكرد كە لێپێچینەوەی لێبكات بەرامبەر ئەو پێشێلكارییە، هەر بۆیە لەتەمەنی ئەم خوولەدا بودجە لەپەرلەمان پەسەند نەكرا، جگە لەوەی بودجە لە پەرلەمان پەسەند نەكرا، ئەو بودجەیەی هەشبووە حكومەت بەئارەزووی خۆی دابەشی كردووە، بەبێ ئەوەی هیچ چاودێرییەكی بەسەرەوە بێت، هەر بۆیەش (حیساباتی كۆتایی) هیچكام لە ساڵەكانی (2012، 2013، 2014، 2015، 2016، 2017 و 2018) نەنێردرایە پەرلەمان و كەس نەیزانی ئەو بودجەیە چۆن دابەش و خەرجكرا و پەرلەمان هیچ رۆڵێكی نەبووە.

سەبارەت بەلێپرسینەوەی پەرلەمان ئەوەی خستەڕوو: پەرلەمان نەیتوانی لێپێچینەوە لە هیچكام لە سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران یان جێگرەكەی یان لەگەڵ هیچ وەزیرێكدا بكات و بانگهێشتیان بكات بۆ پەرلەمان. هەرچەندە لەلایەن هەندێك پەرلەمانتارەوە هەوڵی بانگهێشتی هەندێك لە وەزیرەكان درا، لەوانە وەزیرەكانی (سامانە سروشتییەكان، دارایی، شارەوانی، شەهیدان و خوێندنی باڵا)، (ئەنجومەنی نەوت و گازی هەرێم) كە پێكهاتبوو لە (سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، وەزیری دارایی، وەزیری سامانە سروشتییەكان و وەزیری پلاندانان) و (كۆمسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردن و راپرسی)، بەڵام نە سەرۆكایەتی پەرلەمان رێكاری بانگهێشتەكانی گرتەبەر و نە وەزیرەكانیش لە پەرلەمان ئامادە بوون.

باسی لەوەشکرد: هاوكات پەرلەمانی كوردستان جگە لەوەی پەكخرا بۆماوەیەكی زۆر، كۆمەڵێك دەستەش ماوەی سەرۆكەكەیان بەسەرچوو بوو، بەشێكی زۆر كۆبوونەوەكان بەداخراوی بەڕێوەدەچوون، زۆرترین پێشێلكاری ناوخۆییش ئەنجامدرا".

لەكۆتایشدا ئینستیتیوتی پەی بۆ پەروەردە و گەشەپێدان چەند راسپاردەیەكی خستووەتەڕوو: كە داوا دەكات سەربەخۆیی پەرلەمان پارێزراو بێت و شەفافیەت هەبێ و زانیاری بدرێ بەڕۆژنامەنووسان، هەروەها ئەو یاسایانەی گرفتیان هەیە پێداچوونەوەیان بۆ بكرێت و بودجە ساڵانە پەسەندبكرێت و بودجەش بۆ كۆمسیۆن تەرخان بكرێت و چاودێری كارەكانیان بكات، لەهەمان كاتدا دەرگای پەرلەمان كراوە بێت بۆ رێكخراوەكان بەمەبەستی چاودێریكردنی ئەدای نوێنەرانی خەڵك.

پ: چ.ع



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure