پێغەمبەری ئەوروپای هاوچەرخ ... ماكس فیبەر

هەواڵ / ڕاپۆرت :: پێش 4 هەفتە ‌ :: 288‌ جار بینراوە

تاگ :: جیهان

سەرچاوە : ماڵپەڕی ئەلمەیدان
وەرگێڕان و ئامادەكردنی : د. شێركۆ عەبدوڵا

ژیانی تایبەتی كۆمەڵناسی بەناوبانگی ئەڵمانی، ماكس فیبەر رەنگدانەوە و ئاوێنەیەكی بێگەردی نووسین و بیرو بۆچوونەكانی خۆیەتی بەرامبەر زانست و سیاسەت كە چۆن ویستویەتی لە هەردووكیان نزیك بێتەوە. لە سەرەتای ساڵی 1919 دا ئەڵمانیا لە رۆخی هەرەسهێنانێكی تەواودا بوو، چونكە جەنگی یەكەمی جیهانی بوو بووە هۆی جەنگێكی خوێناوی ناوخۆ . شۆڕشگێڕەكان دژی كۆنە پەرستان و نێو نەتەوەییەكان دژی نەتەوەكان و خەڵكی سڤیل دژی سەربازەكان شاری میونخ خوێناویترین گۆڕەپانی ئەو جەنگە بوو كە بۆ ماوەی چەند مانگێكی كەم پاشایەكی باڤاری و سەرۆك وەزیرانێكی سۆشیالیست و كۆمارێكی سۆڤیەتی حوكمیان كرد. یەكەمیان سەری نوگون كراو دووهەمیان كوژرا و لایەنگرانی سێهەمیش لەناوبران. مامۆستایەكی زانكۆی میونخ بەم جۆرە وێنای ئەو رۆژگارە دەكات: (هەموو شتێك نا ئومێدكەرە، هەموو شتێك خوێناوییە، لە یەك كاتدا حەزدەكەی پێبكەنیت و بگریت).  

ئەم رووداوانە چوارچێوەی موحازەرەیەكیان داڕشت كە لە مێژ بوو چاوەڕێی دەكرا: (سیاسەت وەك پیشە) كە هەر لەو ساڵەدا ماكس فیبەر پێشكەشی كرد. 
پاش تێپەڕبوونی 100 ساڵ هێشتا كەم دەقی نووسراو هەیە هێندەی ئەم موحازەرەیە رێ نیشاندەر بێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی رووداوە توندوتیژەكان و ئەو نەهامەتییەی كە بەردەوام لە هەڵكشاندان لە سەردەم و جیهانی ئێستاماندا نەك هەر ئەوە، بەڵكو گفتوگۆكانی ماكس فیبەر سەبارەت بە سیاسەتمەداری كاریزمایی لەم رۆژگارەی ئێستاماندا دەنگدانەوەی زیاتری هەیە وەك لە سەردەمی فیبەر. 

توێژینەوەكانی فیبەر لە بوارەكانی یاسا و مێژوودا بوونە هەوێنی بەرهەم كاریگەرەكانی ئەو نووسەرە گەورەیە بۆ نموونە ( ئابووری و كۆمەڵگا ) و ( رەوشتی پڕۆتستانتی ) و ( رۆحی سەرمایەداری ) ئەم بەرهەمانە و پیشەیی بوونە كەم وێنەكەی و كەسایەتیە ڕێك و راستەكەی فیبەر وایان كرد دۆست و دوژمنی پێ سەرسام ببن. 

بەركەوتنی رۆژانەی رووداوەكانی ساڵانی جەنگ دەرفەتیان بۆ فیبەر رەخساند كاریگەرییە ترسناكەكانی جەنگ بە تایبەت جەنگی رەنگەكان بە چاوی خۆی ببینێت فیبەر هەر زوو دركی بە راستیە كرد كە ستراتیجی جەنگەكەی ئەڵمانیا شكست دەهێنێت و ئەو ولاتە لە ناو دەوڵەتانی جیهاندا دەكاتە وڵاتێكی قێزەون و نەخوازراو دوای كۆتای هاتنی جەنگەكەش فیبەر بڕیار و رەفتاری ناسیۆنالیستە ئەڵمانیەكانی رەتكردەوە كە دەیانویست دوژمنی خەیاڵی دروست بكەن و ئۆباڵی ئەو شكستە گەورەیە بخەنە ئەستۆی جولەكەكانی ئەڵمانیا لەم قۆناغەدا فیبەر لە نووسینێكدا چەمكی هاوچەرخی كاریزمای شیكردەوە . ئێمە پێمان وایە مرۆڤ یان كاریزمای هەیە یان نیەتی بەڵام فیبەر دەڵێت ئەوەی بڕیار دەدات كە كەسێك خاوەنی كاریزمایە یان نا خەڵكانی دیكەن . كاریزما خەسڵەتێكی چركەساتیە كە لە هەمان كاتدا چارەنووسسازیشە . واتە خەسڵەتێكی با بەشیە كە جۆرێكی دیاریكراوی سەركردەكان هەیانە و حاڵەتێكی خودییشە كە پەیوەستە یە تێڕوانینی خەڵكانی دیكەوە لەمەوە بۆمان دەردەكەوێت كە نیچە یەكێك بووە لەو كەسایەتیانەی كە فیبەر پێیان سەرسام بووە . خودی فیبەریش كەسایەتیەكی كاریزمای بووە . بە وتارەكانی توانیبووی هەست و سۆزی خوێندكاران و توێژەكانی دیكەی ئەڵمانیا بفرۆشێت . فیبەر بەراووردێكی گرنگی كرد لە نێوان پارتە سیاسیە تازەكان لە ئەڵمانیا و ئەوانەی بریتانیا و ویلایەتە یەكگرتووەكان بۆی دەركەوت كە سیاسەت لەو وڵاتانەدا زیاتر ئەقڵانی و بیرۆكراسی دەبن هەروەها تێبینی كرد كە سیاسیەكان وایان لێ هاتووە لەسەر سیاسەت بژین نەك لە پێناویدا بۆیە بە لایەوە شتێكی سروشتی بوو كە مرۆڤی سیاسی تینووی دەسەڵات بێت : ئەو سیاسیەی كە حەزی لە دەسەڵات نیە وەك نووسەرێك وایە ووشەی خۆش نەوێت بەڵام فیبەر ئەوەی بە لاوە نا سروشتیە كە ئەم تینوویەتییەی مرۆڤی سیاسی بۆ دەسەڵات تەنیا ببێتە چێژێكی شەخسی و هیچی تر . ئەم جۆرە كەسانە دوو خەوشی گەورەیان تێدایە . نا بابەتی بوون نا بەرپرسیاریەتی . مرۆڤی دیما گۆجی هەردوو خەسڵەتەكەی تێدایە و ناتوانن بە راستی خۆیان بكەنە بەرپرسیاری رەفتارەكانیان و دەسەڵاتیان لە پێناوی دەسەڵاتدا دەوێت نەك بۆ مەبەستێكی جەوهەری . ئەم جۆرە سیاسیانەی كە فیبەر باسیان دەكات لەم سەردەمەی ئێستاماندا ماون بەلای فیبەرەوە زۆر گرنگە مرۆڤ بەرپرسیاریەتی ئەنجامی كارەكانی هەڵبگرێت واتە لە روانگەی هەست كردن بە بەرپرسیارێتیەوە هەڵوێست وەربگرێت نەك لە روانگەی ئامانجە كۆتاییەكانەوە بەلای ماكس فیبەرەوە كەسێك شایستەی سیاسەتە كە هەموو گیروگرفت و رێگرەكان ببینێت بەڵام هەر واز نەهێنێت و بڵێت سەرەڕای ئەوانە هەمووی من بەرنامەكەم جێ بەجێ دەكەم .

ئێستاش وەك سەردەمی ماكس فیبەر گێلێتی سووكی بە تایبەت لە دنیای سیاسەتدا بەربڵاون و هەمیشە بەشی ئەوەندە خەڵكی بێ ئەقڵ یاخوود شكستخواردوو هەن كە دەست تێكەڵ بكەن لەگەڵ كەسایەتیە كاریزماییەكاندا ئەو كەسایەتیانەی كە رق و كینە ئاینی و رەگەزیەكان بەكاردەهێنن بۆ مەرامە تایبەتەكانی خۆیان بەڵام سەرباری ئەمەش فیبەر داوامان لێ دەكات بێ هیوا نەبین .



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure