وتەبێژی لیژنەی فتوا: "مارەبەجاش" قەدەغەیە و داوا لە مەلاکان دەكەین نەیكەن

هەواڵ / چاوپێکەوتن :: 09/09/2019‌ :: 1427‌ جار بینراوە
عیرفان رەشید

دواڕۆژ، سامان قوبادی


ساڵانە نزیكەی 700 حاڵەتی تەڵاق چووەتە لیژنەی فتوای هەرێم، عیرفان رەشید، وتەبێژی ئەنجومەنی باڵای فتوای هەرێمی كوردستان، لە چاوپێكەوتنێكی دواڕۆژدا، وەڵامی چەند پرسێكی تایبەت بە تەڵاق خواردن و چۆنیەتی بەیەك حەڵاڵكردنەوەی ئەو ژن و مێردانە دەداتەوە كە بەهۆی تەڵاق خواردنەوە كێشە كەوتووەتە نێوانیان. باس لەوەش دەكات، خیانەت كە زۆرینەی لەلایەن پیاوانەوە دەكرێت هۆكاری سەرەكیی كێشەكانە.


دواڕۆژ: زۆربەی كێشە خێزانییەكانی نێوان ژن و مێرد دەهێنرێنە لای ئێوە، ئایا زیادیان كردووە یان كەم؟ زیاتر ئەو كێشانە چین كە دێنە لاتان؟

 عیرفان رەشید: بەگشتی دابەشدەكرێن بەسەر چەند خاڵێكدا، یەكەم: لەیەك تێنەگەیشتن هەیە لە نێوان ژن و مێرددا، واتە هەردوولا سروشتیان یەكناگرێتەوە بەهۆی تووڕەبوونەوە یان یەكێكیان ئەویتریان ناخوێنێتەوە، هۆكارێكە بۆ ئەوەی لەیەك جیاببنەوە. دووەم: بەهۆی جیاوازیی تەمەنەوە كە هۆكاری سەركییە بۆ لەیەك تێنەگەیشتن. سێیەم: باری ئابوری و كەمیی داهات، بەتایبەت لەم چەند ساڵەی رابوردوو، خەڵك هەبووە بەهۆی ئەوەی نەیتوانیوە كرێی خانوو دابین بكات لە هاوسەرەكەی جیابووەتەوە. بۆیە رێژەی جیابوونەوە زیادی كردووە. بەڵام هۆكاری سەرەكیی لەیەك ترازانی ژن و مێرد خیانەتی زەوجییە، ئێمە نهێنیەكانیان دەپارێزین، لە مانگێكدا نزیكەی چل حاڵەتی ژن و مێرد دێتە لامان بەهۆی تەڵاق خواردنەوە، ساڵانەیش دەگاتە نزیكەی700 حاڵەت تەڵاق خواردن، زۆربەیمان چارەسەر كردووە و یەكمانخستوونەتەوە، هەیشبووە دەستیان لە یەكتری شتووە و جیابوونەتەوە. جگە لە خیانەت، ئامێرە ئەلیكترۆنییەكان و راگەیاندنەكان وایانكردووە هاوسەرەكان لەیەك جیابكاتەوە، زۆرجار نامەیەك بە هەڵە بۆ هاوسەرێك نێردراوە بەو هۆیەوە لێكترازان روویداوە.

 

دواڕۆژ: باست لە ناپاكی كرد، ئەوانەی دێنە بەدەمتان چین؟ لە كوردستان كام رەگەز زیاتر خیانەت دەكات؟
 عیرفان رەشید: زۆرترین ناپاكی لەلایەن پیاوانەوە كراوە، بۆ نموونە دەستتێكەڵكردن و پەیوەندیی لەگەڵ ئافرەتی تردا، لەكاتێكدا هیچ كێشە و كەموكورتی لە ژنەكەدا نەبووە، ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ پابەندنەبوون بە یاساكانی شەریعەتی ئیسلام، ئەگەر كەسێك پابەند بێت حەڵاڵی خۆی ناگۆڕێتەوە بە حەرامی خەڵكی، بۆیە پابەندنەبوون بە شەریعەتی ئیسلامەوە هۆكارێكە بۆ هەڵخلیسكاندنی ئافرەتان و پیاوان. ئافرەتیش هەبووە هاتووەتە لامان كە خیانەتی كردووە و هاوسەرەكەی  پێیزانیوە، دوای ئەوەی چەند جارێك دووبارەی كردووەتەوە پیاوەكە لێی جیابووەتەوە.

 

دواڕۆژ: بۆچی ئەگەر ئافرەتێك خیانەت بكات رەنگە بكوژرێت، بەڵام هیچ لەسەر پیاوەكە ناوترێت؟ لەمبارەیەوە چی دەڵێیت؟
عیرفان رەشید
: زیاتر خیانەتەكان بەهۆی تەلەفۆن و نامەوەیە، حاڵەتی سێكسیش هەبووە، كاتێك پیاوێك بینیوویەتی خێزانەكەی لەگەڵ كەسێكی تردایە شیرازەی خێزانەكە هەڵوەشاوەتەوە، لەبەرئەوە زیاتر لەسەر ئافرەتەكە دەكەوێت، ئەمەش پەیوەندیی بە كۆمەڵگەكەوەیە نەك ئایین، بەڵكو سزاكەی خیانەت بۆ هەردوو رەگەز یەكسانە، ئێمە شتێكمان نییە لە ئیسلامدا بەناوی كوشتنی ئافرەت لەسەر شەرەف، بەڵكو سزا و تاوانیشمان هەیە كە دیاریكراوە، ئەمەیش دەبێت دادگا بڕیاری لەسەر بدات، داواش دەكەین یاسای لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ دادگاكانی هەرێمی كوردستان، تا ئەو كەسانەی شایەنن لەسێدارە بدرێن، ئەگەر خیانەت بگاتە حاڵەتی سێكسی واتە ژنەكە مێردی هەبێت و پیاوەكەیش ژنی هەبێت، بەپێی ئیسلام لەسێدارەدان دەیگرێتەوە. 

 

دواڕۆژ: یەكێك لە كارەكانتان یەكخستنەوەی ژن و مێردە، كاتێك پیاو تەڵاق دەخوات ئێوە چۆن هەردوو هاوسەرەكە دەكەنەوە بە حەڵاڵی یەكتر؟
 عیرفان رەشید
: تەڵاق خواردن هەمەجۆرە، وەكو لیژنەی فەتوا ئەو حاڵەتانەی تەڵاقی تێدا خوراوە هەوڵی ئاشتەوایی دەدەین لەنێوانیاندا، دەستنیشانی خەلەلەكانیان دەكەین، بەو هۆیەشەوە سەدان ژن و مێردمان یەكخستووەتەوە. ئەگەر پیاوەكە تەڵاقی خواردبێت و قابیلی چارەسەر بێت لەڕووی شەرعەوە، بۆ نموونە كەسەكە ئەگەر سێ تەڵاقیشی خواردبێت، بەڵام تەڵاق لەسەر خوراوەكە هێشتا جێبەجێنەبووە و نەهاتووەتەدی، چارەسەری دەكەین بەوەی ئایا ریجعەتی پێبكەین؟ واتە تەڵاقەكە بگەڕێنینەو؟ ئەگەر قابلیی ئەوە بێت، یاخود سەرلەنوێ بە ئامادەبوونی وەلی ئەمر و دوو شاهید ئافرەتەكە لە پیاوەكە مارە دەكەینەوە و دەچنەوە ناو ماڵ و منداڵی خۆیان، بەڵام هەندێك جار پیاوەكە هەر سێ تەڵاقەكەی نەماوە و ئاگای لەخۆی بووە و تەندروستی تەواوبووە، دەبینین شتێك نەماوە لەنێوان هەردوو هاوسەرەكەدا بۆ پێكەوە بەستنەوەیان، بۆیە پەیوەندیی شەرعیی هاوسەرگیرییان نامێنێت و پێویستە هەریەكەیان بچێتەوە ماڵی خۆی. لەئێستایشدا رێژەی تەڵاق زۆر بووە، ئەگەر رێژەی تەڵاق لە لیژنەی فەتوا دەربكرێت، كارێكی وەها نامێنێتەوە بۆیان.

دواڕۆژ: تائێستاش (مارەبەجاش) لەناو كۆمەڵگەی كوردیدا ماوە و ئەنجام دەدرێت، ئایا دروستە؟
  عیرفان رەشید:
ئەمەی لە كوردەواریدا پێی دەوترێت "مارەبەجاش" بەشێوەیەكی شانۆگەریی دروست دەكرێت، ئێمە لە لیژنەی فەتوا بەتەواوی بایكۆتی ئەم كارەمان كردووە. بەدرێژایی چەند ساڵی رابوردوو لە لیژنە هیچ حاڵەتێكی وەهامان نەبووە، بەڵام ئەگەر ژنێک بەتەواوی تەڵاقی كەوت لای مێردەكەی بەهیچ شێوەیەك ناتوانێت بچێتەوە لای مێردەكەی، دەبێت شوو بكاتەوە، واتە دوای سێ پاكێتی پاش مێردی یەكەمی تەواو بێت و بەخواستی خۆی شووبكاتەوە بە پیاوی دووەم، ئەگەر ئەم پیاوە كۆچی دوایی كرد عیدەی كۆچی 4 مانگ و 10 رۆژە، یان ئەگەر لەگەڵی نەگونجا عیدەكەی سێ پاكێتییە، دواتر دەتوانێت شوو بكاتەوە بە مێردی یەكەم، بەڵام ئەگەر لەم نێوەندەدا دووگیان بوو تا منداڵەكەی دەبێت بۆی نییە شووبكاتەوە.

دواڕۆژ: سزای ئەو كەسانە چییە كە ئەنجامی دەدەن؟
 عیرفان رەشید: مامۆستایانی ئایینی ئەو كارە ناكەن، لە لیژنەی فەتواش بە مامۆستایانی ئایینیمان وتووە ئەم كارە نەكەن.
دواڕۆژ: ئەم كێشانە كە دێنە لای ئێوە بەمەبەستی چارەسەر ئایا لەڕووی یاساییەوە كێشەتان لەگەڵ دادگاكاندا بۆ دروست نەبووە؟
عیرفان رەشید: هەندێك لەیەك تێنەگەیشتن دروست بووە، ئێمە نووسراوێكمان نووسیوە، دادوەرەكە ویستوویەتی دڵنیایی وەربگرێت، بۆیە چووین روونكردنەوەمان لەسەرداوە، داوا دەكەین پێش هاوسەرگیریی خولێكی هۆشاری بۆ كوڕ و كچەكان بكرێتەوە، لەلایەن زانایانی پسپۆڕی شەریعەت و یاسا و دەروونناسەكان بۆ ماوەی دوو هەفتە بوترێتەوە.

دواڕۆژ: باس لەوە دەكرێت پڕۆژەیاسایی فرەژنی دەبرێتە پەرلەمانی كوردستان، لیژنەی فەتوا لەگەڵیدایە؟
 عیرفان رەشید: بە سۆز و عاتیفە بڕیار نادەین، لە قورئاندا هاتووە كە رەوایە بۆ پیاو چوار ژن بهێنێت، ئەگەر زانیتان دادپەروەریتان پێناكرێت با یەك خێزانتان هەبێت. هەوێنی كارەكە یەكسانی و دادپەروەرییە، واتە لە هەڵسوكەوت و مامەڵە لەگەڵ ژنەكاندا نەك خۆشەویستی، چی بۆ هاوسەری دوووەم دەكڕێت پێویستە بۆ یەكەمیش بیكڕێت، یان شەوێك لای ئەوەی دووەم دەمێنیتەوە، شەوێكیش لای هاوسەری یەكەم بمێنیتەوە، زۆرجار واجبە پیاو ژنی دووەم بهێنێت، بۆ كەسێك ئەگەر نەیهێنێ رەنگە تووشی داوێنپیسیی بێت، یان ئەگەر پیاوەكە ژنی دووەم و سێیەم نەهێنێت دووچاری خیانەت و زینا ببێتەوە، واجبە ژنی تر بهێنێت، رەنگە ژنی یەكەم نەتوانێت پێویسیتیە زاتییەكان پڕ بكاتەوە، بەڵام حەرامە ژنی دووەم بهێنێت كە نەتوانێت مافەكانیان دابین بكات. بەم رەهاییەی ئێستا بڕیاردان لەسەر قەدەغەكردنی فرەژنی هەڵەیە، بە رەهاییش بڵێین دەبێت هەبێت هەڵەیە، لە عێراقدا بەپێی داتاكان زیاتر لە 2 ملیۆن بێوەژن هەیە، ئەگەر پیاوێك دەسەڵاتی هەبێت بتوانێت چەند ئافرەتێك بكاتە هاوسەری خۆی و ژیانیان دابین بكات بۆ ئەوەی ژنەكان و پیاوەكەش بەلاڕێدا نەڕۆن، ئەمە باشە یان ئەوەی بوترێت نابێت فرەژنی هەبێت و خیانەت رووبدات؟.  
 
پ: ل. م

بڵاوکردنەوە: چ.ع



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure