فوئاد ئه‌لئه‌میر: له‌ ده‌ستوردا واهاتووه‌ كه‌ هه‌رێم وه‌ك هه‌ر پارێزگایه‌كى دیکەی عێراقە

هەواڵ / چاوپێکەوتن :: پێش 2 هەفتە ‌ :: 140‌ جار بینراوە
فوئاد قاسم ئه‌لئه‌میر

دواڕۆژ


سه‌رنج و را و بۆچوونه‌كانى فوئاد قاسم ئه‌لئه‌میر وه‌ك پسپۆرێكى ئابورى و شاره‌زاى بوارى نه‌وت، گرنگییه‌كى زۆرى هه‌یه‌ بۆ ئێستاى عێراق و هه‌رێمى كوردستان، بۆیه‌ دواڕۆژ به‌ پێویستیزانى دیدارێكى تایبه‌تى له‌گه‌ڵدا ساز بكات و ئه‌مه‌ى خواره‌وه‌ پوخته‌كه‌یه‌تى: 


دواڕۆژ: چۆن له‌ كۆمپانیاى نه‌وتى نیشیمانى و یاساى نه‌وت و غاز ده‌ڕوانیت؟
فوئاد قاسم ئه‌لئه‌میر:
پێشتر كۆمپانیایه‌كى نه‌وتى نیشتیمانیمان هه‌بوو كه‌ سه‌نگ و قورسایى هه‌بوو، به‌ڵام له‌ هه‌شتاكاندا هه‌ڵوه‌شێنرا. ئه‌و یاسایه‌ش كه‌ باسى لێوه‌ده‌كرێت، دوور له‌چاوى خه‌ڵك و بێ ئاگاداریى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران نووسراوه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ یاسایه‌كى ناته‌واوه‌ و په‌لیكێشاوه‌ بۆ هه‌ندێك مه‌سه‌له‌ى دوور له‌ كۆمپانیاى نه‌وتى نیشتمانى. من و به‌ڕێز ماجد عه‌لاوى له‌ دادگاى فیدراڵى سكاڵامان له‌ دژى ئه‌و یاسایه‌ تۆمار كرد و روونمانكرده‌وه‌ كه‌ یاساكه‌ ناده‌ستوریه‌ و له‌گه‌ڵ ده‌ستوردا ناگونجێت. سه‌ره‌نجام دواى هه‌شت مانگ له‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ دادگاى فیدراڵى، دادگا بڕیارى له‌ به‌رژه‌وه‌ندیى سكاڵاكه‌ى ئێمه‌ دا و زۆربه‌ى بڕگه‌كانى ئه‌م یاسایه‌ى لابرد و هه‌ڵیوه‌شاندنه‌وه‌. بۆیه‌ یاساى كۆمپانیاى نه‌وتى نیشتمانى نییه‌ و ئێستا بیر له‌ دانانى یاسایه‌كى دیكه‌ى كۆمپانیاى نه‌وتى نیشتمانى ده‌كه‌نه‌وه‌.  

دواڕۆژ: گرنگترین تێبینیه‌كانتان له‌سه‌ر یاساكه‌ چین؟
فوئاد قاسم ئه‌لئه‌میر:
یاساكه‌ ده‌ستیوه‌رداوه‌ته‌ هه‌ندێك مه‌سه‌له‌ى وه‌ك دابه‌شكردنى داهاتى نه‌وت و ویستویانه‌ ده‌وڵه‌تێك له‌ناو ده‌وڵه‌تدا دروست بكه‌ن. ده‌سه‌ڵاتى زۆریان داوه‌تێ، وه‌ك كۆمپانیاكانى نێجیریا و ڤه‌نزوێلا-یان لێكردووه‌. بۆیه‌ ده‌ستپێشخه‌ریمان كرد و له‌ دادگاى فیدراڵى سكاڵامان نووسى.

دواڕۆژ: چۆن له‌ په‌یوه‌ندیى نێوان ناوه‌ند و هه‌رێم ده‌ڕوانیت له‌ مه‌سه‌له‌ى نه‌وت-دا؟
فوئاد قاسم ئه‌لئه‌میر:
په‌یوه‌ندییه‌كانى هه‌رێم به‌ ناوه‌ند-ه‌وه‌ ره‌نگیداوه‌ته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌موو سیاسه‌ته‌كانى تریشدا. په‌یوه‌ندییه‌كانى نادروست و ناده‌ستورییه‌، ئه‌گه‌رچى من خۆم ده‌نگم دژى ده‌ستور دا چونكه‌ له‌یه‌كنه‌چوون و دژبه‌یه‌كیى زۆرى تێدایه‌، به‌ڵام ئیتر ئه‌وه‌ یاسای ئێستاى عێراقه‌ و ده‌بێت په‌ناى بۆ به‌رین. هه‌رێم سیاسه‌تێكى نه‌وت-ى دژى ده‌ستورى هه‌یه‌، به‌تایبه‌ت له‌ دوو مه‌سه‌له‌دا، یه‌كه‌میان: ده‌ستور ده‌ڵێت نه‌وت مه‌سه‌له‌یه‌كى مه‌ركه‌زیه‌ و هه‌روه‌ها هه‌نارده‌كردنیشى هه‌ر مه‌ركه‌زییه‌، ئه‌مه‌ دادگاى فیدراڵییش جه‌ختى لێكردووه‌ته‌وه‌ و ده‌ڵێت هه‌نارده‌كردن له‌لایه‌ن حكومه‌تى ئیتیحادییه‌وه‌ و له‌ڕێى كۆمپانیاى سۆمۆ-وه‌ ده‌بێت. مه‌سه‌له‌كانى تریش كه‌ من له‌ دژیانم و له‌ كتێبه‌كانیشمدا نووسیومن، گرێبه‌سته‌ هاوبه‌شه‌كانه‌، چونكه‌ ده‌ستور رێگه‌ به‌هیچ كۆمپانیایه‌كى بیانى نادات هاوبه‌شمان بێت له‌ خاوه‌ندارێتیى نه‌وتدا، كه‌چى حكومه‌تى هه‌رێم به‌كرده‌وه‌ هه‌موو گرێبه‌سته‌كانى به‌ هاوبه‌شى واژۆ كردووه‌. ئه‌مه‌ش كارێكى ناده‌ستوریه‌ و دادگاى فیدراڵییش ئاماژه‌ى داوه‌ به‌ ماده‌ى (111)ى ده‌ستور كه‌ خاوه‌ندارێتیه‌كه‌ى بۆ عێراق گه‌ڕاندووه‌ته‌وه‌. هه‌روه‌ها ئاماژه‌ى به‌ بڕگه‌ى (أ) له‌ ماده‌ى (110) داوه‌ كه‌ ده‌ڵێت مه‌سه‌له‌ سیادییه‌كانى په‌یوه‌ست به‌ هه‌نارده‌ و مالییه‌ و بودجه‌، ته‌نیا له‌ده‌ستى حكومه‌تى ئیتیحادیدایه‌. هه‌روه‌ها ئاماژه‌ى به‌ ماده‌ى (112)ى ده‌ستور داوه‌ كه‌ ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له‌یه‌كى هاوبه‌ش هه‌بوو ده‌بێت گفتوگۆى هه‌رێم و ناوه‌ندى له‌سه‌ر بكرێت و پاشان بكرێن، كه‌چى هه‌رێم هه‌موو رێوشوێنه‌كانى كرد و یاساى نه‌وتى تایبه‌ت به‌خۆیى له‌ساڵى 2007دا ده‌ركرد و له‌هه‌مان ساڵدا گرێبه‌ستى واژۆكرد به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ حكومه‌تى ئیتیحادى. جگه‌ له‌وه‌ خاڵێكى یه‌كجار گرنگ هه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت بیزانین به‌تایبه‌ت له‌ مه‌سه‌له‌ى نه‌وتدا، له‌ ده‌ستوردا واهاتووه‌ كه‌ هه‌رێم وه‌ك هه‌ر پارێزگایه‌كى تر وایه‌، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر هه‌رێم ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ى هه‌بێت ده‌بێت پارێزگاكانیش، كه‌ نه‌وتیان هه‌یه‌، هه‌مان ده‌سه‌ڵاتیان هه‌بێت، ئه‌مه‌یش ماناى ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ چیدى ده‌وڵه‌تێك نییه‌ ناوى عێراق بێت. هه‌رێم تاكلایه‌نه‌ ره‌فتار ده‌كات و ده‌ره‌نجامه‌كانى ئه‌م ره‌فتارانه‌یش قه‌رزى كه‌ڵه‌كه‌ بوو و كێشه‌ى زۆر و شكستى هه‌موو سیاسه‌ته‌كه‌یه‌تى، له‌هه‌موو ئه‌مانه‌یش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌س نازانێت پاره‌ى نه‌وتى فرۆشراو بۆ كوێ ده‌چێت.

دواڕۆژ: دوابه‌رهه‌مى به‌ڕێزتان چییه‌ و باسى چى ده‌كات؟
فوئاد قاسم ئه‌لئه‌میر:
یه‌كه‌م كتێبم به‌ناونیشانى (عێراق له‌نێوان چه‌كوشى سه‌دام و سندانى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا) بوو، دواى ئه‌وە له‌ كتێبێكى تردا باسم له‌ وزه‌ و ئه‌و په‌نگخواردنه‌وه‌ گه‌رمیه‌ كردووه‌ كه‌ له‌ساڵى 2070دا تووشى جیهان ده‌بێت. دواتر كتێبى (هاوسه‌نگیى ئاو له‌نێوان عێراق و قه‌یرانى ئاو له‌جیهاندا)م نووسى. پاشان كتێبێكى 400 لاپه‌ڕه‌ییم ده‌رباره‌ى پیشه‌سازیى له‌عێراقدا نووسى و ئینجا كتێبى (دۆلار)م نووسى. دوا به‌رهه‌میشم كتێبێكه‌ به‌ناوى (نیولیبرالیزم) كه‌ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ى ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و نیولیبرالییه‌ى له‌ هه‌شتاكاندا ده‌ركه‌وت و تائێستایش به‌رده‌وامه‌ چاكسازییه‌كى ئابورییانه‌ نییه‌ به‌ڵكو تێكدانى ئابورییه‌، ئیدى له‌عێراقدا بێت یان له‌ هه‌موو جیهاندا. ئه‌مه‌یش ماناى ئه‌وه‌نییه‌ كه‌ دژى كه‌رتى تایبه‌ت بین، له‌هه‌مان كاتدا ناشبێت كارگه‌كانى وڵات بفرۆشرێت. من دژى به‌تایبه‌تكردنم نه‌ك دژى كه‌رتى تایبه‌ت بم، به‌ڵام ئه‌وه‌ى له‌عێراقدا رووده‌دات له‌ مێژووى جیهاندا نه‌بووه‌. 

و: ل. م

پ: ن.ر



created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure