"هێشتا هه‌ر له‌ناو زیل و ئیڤا-دا بووین كه‌ بۆنی باروت زاڵبوو به‌سه‌ر بۆنی گوڵه‌ڕه‌زدا"

هەواڵ / ڕاپۆرت :: پێش 4 هەفتە ‌ :: 410‌ جار بینراوە

دواڕۆژ، ئاكۆ حه‌مه‌د رابی 

"هێشتا هه‌ر له‌ ناو زیل و ئیڤاكاندا بووین كه‌ بۆنی باروت زاڵ بوو به‌سه‌ر بۆنی گوڵه‌ڕه‌زدا، سه‌وسه‌ن و هه‌ڵاله‌، گوڵه‌ رون و شلێر و ره‌یحانه‌، ئاگر و تۆز و دوكه‌ڵی ته‌قاندنه‌وه‌ی خانووه‌كان ئه‌و ناوه‌ی تێركرد و ته‌متومان زێده‌كه‌مانی داپۆشی. زیڕه‌ و ده‌نگی هاوار و شین و گریانی ژن و منداڵ و پیر و په‌ككه‌وته‌ ده‌گه‌ییه‌ كه‌شكه‌لانی فه‌له‌ك، دایكان و خوشكانمان هه‌ر ده‌یان گوت هه‌ی به‌نه‌عله‌ت بن ئه‌و كافره‌ به‌عسیانه‌". مه‌عروف جه‌ژنه‌ شایه‌تحاڵی رووداوی راگواستنی گونده‌كانی دۆڵی رۆستێ وای گوت.  


(ئه‌مڕۆ دووشه‌ممه‌ 22ی ته‌مموزی 2019) چل و یه‌ك ساڵ تێده‌په‌ڕێت به‌سه‌ر راگواستنی 30 گوند و ئاوایی دۆڵی رۆستێ له‌ ده‌ڤه‌ری باڵه‌كایه‌تی. ساڵی 1978 رژێمی حیزبی به‌عس سه‌رجه‌م خانووی هاووڵاتیانی ته‌قانده‌وه‌ و خه‌ڵكه‌كه‌یشی راگواست بۆ كۆمه‌ڵگه‌ زۆره‌ملێكان. 

مه‌عروف جه‌ژنه‌، نیشته‌جێی ئه‌وكاتی دۆڵی رۆستێ و شایه‌تحاڵی رووداوه‌كه‌، به‌ دواڕۆژی وت: "پێش راگوێزانی گونده‌كانی دۆڵی رۆستێ حكومه‌تی ئه‌وسای عێراق له‌ڕێگه‌ی فڕۆكه‌وه‌ ئاگادارینامه‌ی به‌سه‌ر هاووڵاتیاندا بڵاوكرده‌وه‌ و ئاماژه‌ی به‌وه‌ دابوو كه‌ دانیشتوانی ناوچه‌كه‌ ده‌گوزارێنه‌وه‌ و ناوچه‌كه‌تان ده‌بێته‌ موحه‌ره‌مه‌". 

جه‌ژنه‌ ده‌ڵێت: "پاش ئه‌و ئاگادارینامه‌یه‌ ده‌سته‌یه‌كی دوازده‌ كه‌سی له‌ ریش سپی و خه‌ڵكی قسه‌سازان و ناسراوی ناوچه‌كه‌ خۆیان گه‌یانده‌ به‌غدا بۆ ئه‌وه‌ی قه‌ناعه‌ت به‌ رژێمی به‌عس بهێنن كه‌ له‌و به‌رنامه‌یه‌ی پاشگه‌ز ببێته‌وه‌ و خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ نه‌گوازێته‌وه‌، به‌ڵام هه‌وڵه‌كه‌ بێ ئاكام بوو. رژێم سووربوو له‌سه‌ر راگواستنی خه‌ڵكی گونده‌كانی دۆڵی رۆستێی ده‌ڤه‌ری باڵه‌كایه‌تی". 

مه‌عروف جه‌ژنه‌ ده‌یگێڕێته‌وه‌ "رۆژی 17ی ته‌موزی ساڵی 1978 یه‌كه‌م ئیڤا و زیلی سه‌ربازی هاته‌ ناوچه‌كه‌ و پاشان ده‌ستكرا به‌ لێدانی رێگایه‌كی سه‌ربازیی بۆ مه‌به‌ستی گواستنه‌وه‌ی لادێنشینان. به‌ماوه‌ی چوار رۆژ رێگاكه‌ چاككرا، دوای چاككردن و لێدانی رێگاكه‌ ئیدی كار له‌كارترازا و داواكرا هاووڵاتیان له‌ ماڵه‌كانیان بێنه‌ده‌ره‌وه‌ و خانووه‌كانیان چۆڵ بكه‌ن،  رۆژی 22ی ته‌موز ده‌ستكرا به‌ راگوستنی سه‌رجه‌م گونده‌كانی دۆڵی رۆستێ كه‌ نزیكه‌ی سی گوند ده‌بوون، جگه‌ له‌ گواستنه‌وه‌یان به‌ ئۆتۆمبێلی سه‌ربازیی هه‌ندێك خه‌ڵكیشیان به‌ هه‌لیكۆپته‌ری سه‌ربازیی راگواست". 

"له‌كاتی راگواستنه‌كه‌دا منداڵ، ژن، نه‌وجه‌وان و خه‌ڵكی پیریان به‌ زۆره‌ملێ سواری ئۆتۆمبێله‌ سه‌ربازییه‌كان ده‌كرد، دوای راگواستنی خه‌ڵكه‌كه‌ش سه‌رجه‌م خانوو، كانیاوی سازگار، ره‌ز و باغ، پاوان و دارستانیان وێرانكرد و ناوچه‌كه‌یان كرده‌ یه‌ك پارچه‌ ئاگر. هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌كه‌ بووه‌ سوتماك و خۆڵه‌مێش، ئاگر له‌خه‌رمان به‌ربوو، شوانی مێگه‌ل وێڵ و جووتیاری سه‌ر خه‌له‌ و خه‌رمان هه‌ر براڕۆیان بوو". 

له‌ درێژه‌ی گێڕانه‌وه‌كه‌یدا جه‌ژنه‌ وتی: "رۆژێكی زۆر ناخۆش، سامناك، بێ پشت و په‌نا و پڕ له‌ هاوار و بانگ بوو، هه‌ر ئه‌و رۆژانه‌یش بوو شه‌ڕی نێوان دوو حیزبه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی كورد زۆر كڵپه‌ی سه‌ندبوو كه‌ به‌وهۆیه‌وه‌ هێزی زۆر و سه‌كرده‌ی دانسقه‌ تیاچوون، به‌و هۆیه‌وه‌ رژێم هه‌لی زێڕینی بۆ هه‌ڵكه‌وت و تیایدا سه‌ركه‌وت"."راگواستنی خه‌ڵكی دۆڵی رۆستێ و ناوچه‌كانی دیكه‌ش سته‌مێكی گه‌وره‌ بوو كه‌ رژێمی به‌عس ده‌رهه‌ق به‌ خه‌ڵكی كوردستانی كرد و پێویسته‌ حكومه‌تی عێراق و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان قه‌ره‌بووی خه‌ڵكی بكه‌نه‌وه‌".
 
شه‌فیقی حاجی خدر، مافناس و نووسه‌ر كه‌ خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌یه‌، له‌باره‌ی لایه‌نه‌ یاساییه‌كانی ئه‌و پرسه‌ بۆ دواڕۆژی روونكرده‌وه‌"راگواستن به‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ ئاكنجیانی شوێنێك یان ئاواییه‌ك بگوازرێنه‌وه‌ شوێنیكی دیكه‌ به‌بێ ره‌زامه‌ندی خۆیان، ئه‌وا ده‌ستدرێژییه‌ بۆ سه‌ر موڵك و ماڵیان، ده‌ستدرێژییش تاوانه‌ و سزای له‌به‌رامبه‌ردا هه‌یه‌، سزایش جۆری هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر هاتو هۆكاری راگواستن ره‌وایش بێت، ئه‌وا لێكه‌وته‌ی قه‌ره‌بووكردن به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت، به‌ڵام راگواستنی زۆره‌ملێ له‌ هه‌ندی بارودۆخدا ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ی تاوانه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، ئه‌مه‌یش ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر نیازی ئه‌نجامده‌رانی راگوێزه‌ران. راگواستنی گونده‌كانی كوردستان ده‌چووه‌ نێو ئه‌و قاڵبه‌وه‌". 

له‌باره‌ی ساڵڕۆژی راگواستنی دۆڵی رۆستێ، شه‌فیقی حاجی خدر ئه‌وه‌ى گێڕایه‌وه‌ كه‌ "دوو مانگ به‌ر له‌ هه‌ڵگیران و راگواستنی خه‌ڵك، ده‌سته‌یه‌ك له‌ ریش سپی و نوێنه‌رانی گونده‌كان (دوازده‌ كه‌س بوون) به‌نیازی راگرتنی راگواستنه‌كه‌ یان دواخستنی، چوونه‌ هه‌ولێر و به‌غدا به‌ڵكو سه‌دام ببینن و داوای لێبكه‌ن كه‌ ناوچه‌كه‌یان رانه‌گوێزێت، به‌ڵام نه‌یاندیت و به‌ده‌ستی به‌تاڵ گه‌ڕانه‌وه‌. داوانامه‌ی ئه‌وانه‌ وه‌ك به‌ڵگه‌ نامه‌یه‌ك له‌ كتێبخانه‌كه‌مدا هه‌ڵگیراوه‌، چونكه‌ باوكم ئه‌ندامێكی ئه‌و نێرده‌یه‌ بوو. له‌ داوا نامه‌كه‌دا چه‌ند خاڵێكی گرنكی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ تاریكه‌ی روونكردووه‌ته‌وه‌. كاتێك ئه‌و باسه‌ ده‌گێڕمه‌وه‌ دیمه‌نه‌ تۆقێنه‌ره‌كه‌م له‌به‌رچاوه‌، جه‌رگم قرچه‌ی دێ، چاوم فرمێسكی تێزاوه‌، ئاخر دیمه‌نه‌كان تۆقێنه‌ر و مه‌رگه‌ساتبار بوون. دیمه‌نی دارتووه‌كانی گۆڕستانی حاجیله‌، دیمه‌نی كانی گروازی، هی كانی شینكه‌م له‌به‌رچاوه‌. دیمه‌نی دڵڕفێنی رێگه‌ نهۆمداره‌كه‌ی گوندی رۆستێ. به‌نیازم ئه‌گه‌ر هزر و خامه‌م بڕستی به‌سه‌ردا بشكێ، ئه‌م كاره‌ساته‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان له‌ دووتوێی كتێبێك یان رۆمانێك یاد بكه‌مه‌وه‌". 

لایخۆیه‌وه‌ حه‌یده‌ر حاجی، رۆژنامه‌نووس و مامۆستای زانكۆ، هه‌ر له‌باره‌ی راگواستن به‌ دواڕۆژی وت: "راگواستن وه‌ك سیاسه‌تێكی به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراوی ئه‌وكاتی عێراق، هه‌ر ناوچه‌ سنوورییه‌كانی نه‌گرته‌وه‌، به‌ڵكو له‌ شوێنی دیكه‌ش جێبه‌جێكراوه‌، بۆیه‌ ده‌بوایه‌ كورد ئه‌م كاره‌ساته‌ی له‌پاڵ هه‌موو كاره‌ساته‌كانی دیكه‌ى كه‌ به‌سه‌ر كوردستاندا هاتوون، له‌ دووتوێی دۆسیه‌یه‌كی زیندوودا خستبایه‌ڕوو به‌ مه‌به‌ستی به‌ جینۆسایدناساندنی كۆی تاوانه‌كان". 

نارد رۆستێ، وته‌بێژی ده‌سته‌ی گه‌شتوگوزاری هه‌رێم، له‌باره‌ی ساڵڕۆژی راگواستنی ناوچه‌كه‌یان، بۆ دواڕۆژ وتی: "ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی كه‌ له‌ دۆڵی رۆسـتێ راگوێزران سه‌رجه‌میان له‌ كۆمه‌ڵگه‌ زۆره‌ ملێكانی دیانا، سۆران، هه‌ریر، مه‌لائۆمه‌ر و سێبیران و چه‌ند كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیكه‌ی زۆره‌ملێ نیشته‌جێكران". 

وتیشى: "له‌ چله‌كان و په‌نجا و شه‌سته‌كاندا جووله‌كه‌ و موسڵمان پێكه‌وه‌ ده‌ژیان، بۆیه‌ له‌كاتی پڕۆسه‌ی راگواستندا قوتابخانه‌ و بنكه‌ی ته‌ندروستی و مه‌دره‌سه‌ ئاینیه‌كان و گه‌ڕه‌كی كۆنی جووله‌كان و سه‌رجه‌می ئه‌و جێگایه‌نه‌ به‌ ماوه‌ی كه‌متر له‌ دوازده‌ كاتژمێر خاپوور و وێرانكران". 

دۆڵی رۆستێ و گونده‌كانی، سه‌ر به‌ ناحیه‌ی سمیلان-ی قه‌زای چۆمان-ه‌ له‌ ده‌ڤه‌ری باڵه‌كایه‌تی-ى پارێزگای هه‌ولێر. سه‌رجه‌می ئه‌و ئاواییانه‌ كه‌ نزیكه‌ی 30 گوند بوون و دانیشتوانه‌كه‌ی راگوێزران. ئه‌و ناوچه‌یه‌ 136 كیلۆمه‌تر له‌ شاری هه‌ولێر دووره‌ و ده‌كه‌وێته‌ به‌شی رۆژئاوای لووتكه‌ چیای هه‌ڵگۆرد كه‌ به‌رزترین لووتكه‌ چیای عێراق و هه‌رێمی كوردستانه‌. 

دوای ساڵی 1991 هاووڵاتیان و دانیشتوانی ناوچه‌كه‌ گوند و دێهاته‌كانی خۆیان ئاوه‌دانكرده‌وه‌، حكومه‌تیش به‌ هه‌ندێك خزمه‌تگوزاریی كه‌م و سه‌ره‌تاییه‌وه‌، به‌شدار بووه‌ له‌ ئاوه‌دانكرده‌وه‌ی ده‌ڤه‌ره‌كه‌.

دۆڵی رۆستێ له‌ ده‌ڤه‌ری باڵه‌كایه‌تی به‌ ره‌ز و باخ داپۆشراوه‌ و سه‌دان كانیاوی سازگاری هه‌یه‌ و بۆ كشتوكاڵ و گه‌شتیاریی له‌باره‌. 

پ: ل. م

بڵاوکردنەوە: ک. س



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure