هەرێم.. هەندێك لە كرێكارانی بیانی بەهۆی دەستدرێژی سێكسی گیانیان لەدەستداوە

هەواڵ / چاوپێکەوتن :: 15/05/2019‌ :: 1294‌ جار بینراوە
زیا پتڕۆس سەرۆكی دەستەی مافی مرۆڤ

دواڕۆژ، عیسا عەبدولقەهار


سەرۆكی دەستەی مافی مرۆڤی هەرێم رایدەگەیەنێت: بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر و كوشتن بە چەكی بێمۆڵەت، گەیشتۆتە ئاستێكی مەترسیدار و دەشڵێت: "رەوشی چاكسازی و گرتووخانەكان خراپە و چەند كەسێك بێ‌ دادگایكردن ماونەتەوە و لە بنكەكانی پۆلیس ئەشكەنجەی راگیراوان دەدرێت".


زیا پتڕۆس سەرۆكی دەستەی مافی مرۆڤ، لە دیمانەیەكی دواڕۆژدا ئاماژە بەوەدەكات: هەندێك لە گیراوانی بەشەكانی دیكەی كوردستان رادەستی توركیا و ئێران كراونەتەوە، راشگەیاند: هەندێك لە كرێكارانی بیانی بەهۆی دەستدرێژی سێكسی گیانیان لەدەستداوە.


دواڕۆژ: لە راپۆرتی 2018ی دەستەی مافی مرۆڤ ئاماژەتان بەوەكردووە، كە رەوشی مافی مرۆڤ لە هەرێم خراپ و مەترسیدارە، ئێستا دۆخەكە چۆنە؟
زیا پتڕۆس: رەوشی مافی مرۆڤ لە هەرێم تاوەكو ساڵی 2014 باشبوو، چونكە ئاوەدانی و خزمەتگوزاری هەبوو، بەڵام دوای ئەو ساڵە و لەگەڵ دروستبوونی داعش و هاتنی زۆری ئاوارە و پەنابەر و قەیرانی دارایی و پاشەكەوتكردنی مووچە، رەوشەكە زۆر خراپبوو ئەمەش وایكرد كە سەرپێچی و كاری نایاسایی بكرێت، هەركاتێكیش کاری نایاسایی بكرێت ژمارەی دەستگیركراوان زیاد دەكات و مافەكان پێشلدەكرێن، ئەمەش بەتایبەتی كە زیندانی و چاكسازییەكان وەكو پێویست نین و ژمارەی زیندانیان زۆرە و توێژەران زۆر كەم و چاكسازییەكان كەموكوڕی گەورەی هەیە، بۆیە ڕەوشی مافی مرۆڤ جیاوازییەكی ئەوتۆی نییە لەگەڵ ساڵەكانی پێشووتر، چونكە دادوەران لەسەر بنەمای پسپۆڕی دانانرێن، بەڵكو لەسەر بنەمای حزبی دادەنرێن تەنانەت ئەو هەرێمە بۆتە هەرێمێكی حزبی، هەروەها یاساكان وەكو خۆیان جێبەجێ ناكرێن، بەمەش چەند دیاردەیەكی مەترسیدار سەریان هەڵداوە لەوانە: زیادبوونی بەكارهێنەرانی ماددەی هۆشبەر و رێژەی زۆری كوشتن بەچەكی بێمۆڵەت كە ئەگەر زوو چارەسەر نەكرێن ئەوا رووداوی زۆر خراپی لێدەكەوێتەوە.

دواڕۆژ: رەوشی چاكسازی و بەندییەكان لە پارێزگاكانی هەرێم چۆنە؟  
زیا پتڕۆس: زۆربەی دەستگیر کراوانی نەوجەوانان لەرەگەزی نێرن و تەمەنیان لەنێوان 14 تاوەكو 17 ساڵ دایە، ئەمەش بەهۆی ئەوەی كە ئێستا لە هەرێم بەرپرسیاریەتی جەزائی دەكەوێتە سەر منداڵانی 11 ساڵەوە، ئەمەش خراپە و گرفتی زۆری دروستكردووە، كە جگە لە دیاریكردنی ئەو تەمەنە زۆر كەمە، هەروەها نابێت لەگەڵ ئەو كەسانە بەند بكرێن كە لەسەر كوشتن و بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر دەستگیر دەكرێن، بۆیە پێشنیازمان كردووە لەجیاتی دەستیگركردن، كاری دیكەی پێبكرێت وەكو ئەوەی قوتابخانە یان باخچەیەكی پێ پاكبكرێتەوە، بەڵام بەداخەوە هەندێكجار كە بەیەكەوە بەند دەكرێن ئەو نەوجەوانانە تووشی كاری خراپتر دەبن كە دواتر كەسێكی تاوانباری لێ دروستدەبێت.
سەبارەت بە چاكسازییەكانی ژنان و پیاوان. زۆربەی ئەوانەی لە چاكسازی ژنان دەستیگركراون بەهۆی خیانەتی هاوسەرگیری یاخود كوشتن بووە و زۆربەشیان بیانین و عەرەبن بەیاسای تیرۆر دەستیگركراون. چاكسازییەكانی پیاوان بەپێی ستاندەر نین بۆ نموونە لە چاكسازی گەورانی پیاوان لە هەولێر دەبوو 910 كەس بەند بكرێن، بەڵام هەزار و 428 راگیراوەی تێدایە، لەو رێژەیە 53%یان بیانین و زۆربەشیان عەرەبن و ئەمەش بارگرانییە لەسەر حكومەت، چونكە جگە لە خەرجییەكان دەبێت لەڕووی مرۆییەوە پارێزگارییان لێ‌ بكرێت.

دواڕۆژ: رێكخراوی هیومان رایس ۆچ لە راپۆرتێكیدا، رایگەیاندووە 250 منداڵی داعش لە هەولێر دوای دەستگیركردنیان، ئەشكەنجە دراون، ئەمە راستە؟
زیا پتڕۆس: ئەو راپۆرتە زۆرباش نەبوو خەلەلی تێدابوو، بەڵام خۆمان بەدواداچوونمان لەسەر راپۆرتەكە كرد و سەردانی چاكسازییەكانمان كرد و لەگەڵ 165 كەس لەو هەزەكارانە قسەمان كرد، ئەوانە كاتی خۆیان لەئۆپراسیۆنی موسڵ دەستگیر كرابوون لەلایەن حەشدی نیشتمانییەوە ئازار درابوون، بەڵام كاتێك تەسلیمی ئاسایشی هەرێم كران، رەنگە لە هەرێم هەندێكیان ئەشكەنجە درابن، بەڵام بەو رێژەیە نەبوو، تەنانەت رێكخراوەكە لەگەڵ ژمارەیەكی زۆر كەم قسەی كردبوو.
ئەوەی بۆمان دەركەوت، هەندێك لەو هەرزەكار و منداڵانە پاسەوانی بازگەكان بوون لەو كاتەی داعش بوونی هەبووە، هەندێكی دیكەشیان خەڵكیان كوشتووە و سەریان بڕیون، هەروەها هەندێكی دیكەیان پۆستەچی بوون و نێردراونەتەوە كەمپەكان وەكو سیخوڕ بۆئەوەی زانیاری بۆ داعش كۆبكەنەوە، هاوكات 17 هەزرەكاریان تەنیا لەسەر تۆمەت گیراوبوون،  بۆیە لەسەر داواكاری ئێمە دووبارە ئەو هەرزەكارانە دادگایی كرانەوە و زۆربەیان بێتاوان دەرچوون، ئەوانەشی كە بەهۆی ئەوەی خەڵكیان كوشتووە حكوم دراون و ئێستا لە هەولێر زیندانی كراون، بەڵام خۆیان نایانەوێت بگەڕێندرێنەوە موسڵ.

دواڕۆژ: بەشێك لە مافناس و پارێزەران دەڵێن، بەشێك لە راگیراون ئەشكەنجە دەدرێن، هەروەها بەشێكی دیكەش لەوانە گیراون دادگایی ناكرێن، هەڵوێستی دەستە چییە لەسەر ئەو كارانە؟
زیا پتڕۆس: بەداخەوە لە هەندێك شوێن لەسەنتەرەكانی لێكۆڵینەوەی پۆلیس گیراوان ئەشكەنجە دەدرێن، بەڵام وەزارەتی ناوخۆ جددی بوو لەسەر ئەو پێشێلكارییەی پۆلیس و هەندێك پۆلیس سزادراون، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەو كێشەیە هەر ماوە.
سەبارەت بەوانەی بەبێ‌ دادگایكردن زیندانی كراون، بەڵێ‌ ئەو كێشەیە هەیە و چەند كەیسێكی لەوشێوەیە هەیە، لەوانە كەسی وا هەیە سێ‌ ساڵ، چوارساڵ، پێنج ساڵ و شەش ساڵ زیندانی كراون بەبێ‌ ئەوەی حكوم بدرێن، بەدواداچوونمان بۆ كێشەكانیان دەركرد و بۆمان دەركەوتووە كە دوو هۆكار هەیە، یەكەم: دادگاكان زۆر جەنجاڵ و پڕ دۆسیەن و هەندێك جاریش نایانەوێت بڕیار لەسەر دۆسیەكە بدرێت بۆئەوەی تەواو دیراسەی بكەن، بەڵام دەرفەتیان بۆ ناڕەخسێت.
هۆكاری دووەم: خودی گیراوەكەیە، كە بەپێی یاسای سزادانی عێراق كەیس بە كەیس لێكۆڵینەوەی لەسەر دەكرێت و تاوەكو كەیسێك تەواو نەبێت، كەیسێكی دیكەلێكۆڵینەوەی لەسەر ناكرێت، بۆیە هەندێك كەیس پێش ئەوەی بڕیاری لێ‌ بدرێت، تاوانی دیكە لەسەر گیراوەكە ئاشكرادەبێت واتە كە گیراوەكە زیاتر لە تاوانێكی كردووە، بەمەش كاتی دادگایكردن و حوكمدانیان دوادەكەوێت. 

دواڕۆژ: بەپێی زانیارییەكانی دواڕۆژ، لە هەولێرەوە هەندێك گیراوی سیاسی بەشەكانی دیكەی كوردستان رادەستی توركیا و ئێران كراوەتەوە، هەڵوێستی دەستەی مافی مرۆڤ چییە؟
زیا پتڕۆس: پاش سەردانكردنمان بۆ گرتووخانەی هەولێر، چەند حاڵەتی لەوشێوەیە هەبوو كە چەند كەسێكی خەڵكی باكوور و رۆژهەڵاتی كوردستان هەبوون، كە لێرە گیراون، بەڵام هەردوو كونسوڵخانەی توركیا و ئێران تۆمەتباریان كردوون بە تاوانی زۆر گەورە كە ئەگەر رادەستبكرێنەوە ئەوا لەسێدارە دەدرێن، هەروەها یەكێكی دیكە لە كەیسەكان هاوڵاتییەكی خەڵكی رۆژهەڵات بوو كە دوای ئەوەی قسەمان لەگەڵی كرد، داوامان لە وەزارەتی ناوخۆ و داد كرد كە رێگە نەدرێت رادەست بكرێتەوە، بۆیە لەسەر راسپاردەی ئێمە نەك رادەست نەكرا، بەڵكو لە زیندانیش ئازاد كرا، بەڵام راستە هەندێكیان لەسەر داواكاری توركیا و ئێران رادەستكراونەتەوە، بەڵام هەموویان سیاسی نەبوون، بەڵكو لە وڵاتانی خۆیان تاوانیان ئەنجامداوە و بۆ هەرێم هاتوون، بەهۆی ئەوەی عێراق رێكکەوتنی لەگەڵ پۆلیسی ئینتەرپول هەیە و هەرێمیش بەشێكە لە عێراق، بۆیە ناكرێت ئەوانەی داواكاری گەڕانەوەیان هەیە، رادەست نەكرێنەوە.

دواڕۆژ: بەپێی ئاماری دەستەی مافی مرۆڤ، رووداوەكانی كوشتن بەهۆی چەك زۆر زیادیكردووە، راسپاردەی ئێوە چییە بۆ نەمانی چەك لەدەستی هاوڵاتیان؟
زیا پتڕۆس: بەپێی لێكۆڵینەوەی ئێمە، 70%ی رووداوەكانی كوشتن بەهۆی چەكی بێمۆڵەتەوەیە و نابێت رێگەی پێبدرێت چیتر ئەو رووداوە كارەستبارانە رووبدات، بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ بۆ رێگری لە چەك هەڵگرتن كارێكی باشە، بەڵام هێشتا وەكو پێویست نییە، چونكە دەبێت یاسای چەك هەموار بكرێتەوە و رێككارەكانی پێدانی مۆڵەت توندتر بكرێن و مۆڵەتەكە بەهەموو كەس و تەمەنێك نەدرێت.

دواڕۆژ: رێكخراوەكانی داكۆكیكار لە مافەكانی كرێكارانی بیانی دەڵێن، كرێكارانی بیانی لە هەرێم دەستدرێژی سێكسی و بازرگانیان پێوەدەكرێن؟ چی كراوە بۆ كێشەی ئەو كرێكارانە؟ 
زیا پتڕۆس: لەلایەن كۆمەڵێك باندەوە كرێكارانی بیانی بۆ لەشفرۆشی بەكاردەهێندرێن، بەشێكی دیكەشیان بازرگانیان پێوەدەكرێت، ئەمەش بەهۆی ئەوەی كە كاتێك ئەو كرێكارانەیان هێناوە، هەرێمی كوردستانیان واوێنا كردووە كە بەهەشتە، بۆیە كاتێك كرێكارەکە چوار پێنج هەزار دۆلار قەرز دەكات و دێتە هەرێم لەجیاتی ڤیزای كاركردن، ڤیزای سەردانیان پێدەدرێت كە ماوەكەی تەنیا سێ‌ مانگە، بەمەش ئەو كرێكارە ناتوانێت بگەڕێتەوە وڵاتەكەی خۆی، چونكە قەرزدارە و ناشتوانێت لە هەرێم بمێنێتەوە، بۆیە ناچار دەكرێت كاری نایاسایی بكات یاخود بازرگانی پێوەبكرێت، هەندێكیشیان بەهۆی دەستدرێژی سێكسییەوە گیانیان لەدەستداوە، ئێمە داوامان لە وەزارەتی ناخۆ و داد كردووە رێگە بگرن لەو كەسانە.

پ: ک. س 
بڵاوکردنەوە: ئارام غەفور



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure