"چیرۆكە شاراوەكانی راپەڕینەكەی ساڵی 1982ی خوێندكارانی كەركوك"

هەواڵ / ڕاپۆرت :: 06/05/2019‌ :: 851‌ جار بینراوە

دواڕۆژ، عیماد جەباری

37 ساڵ پێش ئێستا گردبونەوەی خوێندكارانی چەند قوتابخانەیەكی ئامادەیی لە گۆڕستانی شێخ محێدین سەرەتای خۆپیشاندانێك بوو كە كەركوكی هەژاند، ئەو رۆژەی ستەم و جەوری بەعس كەركوكیەكان لە پێستی خۆیان دەهێنێتە دەرەوە و هەرچی دامودەزگاكانی بەعسیش هەبوو دەپەشۆكێنێت.

شەهیدكردنی دوو هاوڵاتی خەڵكی قەڵادزە لەلایەن بەعسیەكان لەكاتی بەڕێوەچونی هەشتەمین ساڵیادی بۆمبارانكردنی شارەكەیان لەرۆژی 24ی نیسانی 1982، هاوڵاتیانی شارەكانی هەرێمی كوردستان توڕەدەكات و ئەوەش دەبێتەهۆی بەرپابوونی ناڕەزایەتی و دەستپێكردنی خۆپیشاندان لە سەرجەم شار و شارۆچكەكان.

رۆژی 6ی ئایاری ساڵی 1982 بۆ درێژەدان بەو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیانەی شارەكانی هەرێمی گرتبۆوە لەو سەردەمەدا، خوێندكارانی ئامادەیی سەورە و قوتابخانەكانی دیكەی نێو گەڕەكە كوردیيەكانی كەركوك كە زۆربەیان سەر بەرێكخستنەكانی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستان دەبن، لەگۆرستانی شێخ محێدین لەگەڕەكی ئیسكان كۆدەبنەوە و پاش نیوەڕۆی ئەو رۆژەیش كە كاتژمێری سفر دەبێت، زیاتر لە 300 خوێندكار دەڕژێنە سەر شەقامەكان و بەئاڕاستەی گەڕەكی ئاخرحوسێن و سەر جادەی حەسیرەكە، لەوێشەوە بەرەو بازاڕی چوت قاوە لە بناری قەڵای كەركوك بەڕێدەكەون.

هەرچەندە پلانەكە بەو شێوەیە بووە كە خوێندكارانی پەیمانگەی تەكنیكی لەهەمانكاتدا دەوام بەجێبهێڵن بەرەو ناوجەرگەی شار بەڕێبكەون، بەڵام هەر زوو دەسەڵاتدارانی بەعس پەیمانگاكە بەهێزی تایبەت گەمارۆ دەدات ئەوەش وادەكات كە خۆپیشاندانی خوێندكارانی ئامادەییەكان بۆ دوای نیوەڕۆ دوابكەوێت.

"چوار پەنجەم بڕایەوە"

عەبدولخالق سدیق، یەكێكە لەدیارترین قوربانیانی ئەو خۆپیشاندانە كە چوار پەنجەی لەكاتی ئەشكەنجەدا بڕدراوەتەوە و رێكخستنی كۆمەڵەی رەنجدەران بووە لەنێو شاری كەركوكدا، بۆ دواڕۆژ دەڵێت: "سەرەتا كە چووینە سەر شەقامی حەسیرەكە و بەرەو قەڵای كەركوك دەچووین، هەمووان دەستمانكرد بە وتنەوەی سرودەكانی ئەی شەهیدان و ئەی رەقیب، هوتافەكانمان لەو رۆژەدا بریتی بوون لە (بەهێزی مامەڕیشە سەدام دەكەین بەشیشا) و (یەكێتی نیشتیمانی ئاگرە بۆ دوژمنانی ).
عەبدولخالق لەو سەردەمەدا خوێندكاری قۆناغی شەشی ئامادەیی بووە لەقوتابخانەی سەورە، ئەوەش دەڵێت كە بەدرێژایی شەقامەكە هەرچی وێنەی سەدام حسێن هەبوو لە دوكانەكاندا دەیانهێنایە خوارەوە و لەنێو شەقامەكەدا دەیانشكاند، تەنانەت كە یەكەمجار لەنزیك مزگەوتی نائیب، كاتێك كۆمەڵێك (ئەمن) ویستیان رێگری لە پێشڕەوییەكە بكەن، بەبەرد و دار رووبەڕوویان بووینەوە و هەڵاتن.

"11 كەس شەهید دەبن و 190 كەسیش دەبرێنە ئەمن"
لەگەڵ نزیكبوونەوەش لە قەڵای كەركوك ئیدی جەلادەكانی بەعس و هەرچی هێزی ئەمن و قوەخاسە و پۆلیس و جەیشی شەعبی هەیە شێتگیرانە دەچنەسەر خۆپیشاندەران، بەشداربوانی خۆپیشاندانەكە هەرگیز ئەو پیكاب شۆفرلێتە سوورەیان بیرناچێتەوە كە بە تەقەكردنەوە دەكەوێتە شێلانی خوێندكاران، ئەوەش سەرەتای پەرتەوازەبونی خۆپیشاندەران دەبێت بەناو دوكان و ماڵەكانی بن قەڵا و خانخورمادا كە 11 كەس شەهیددەكرێت و نزیكەی 190 كەسی دیكەش دوای دەستگیركردنیان بەرەو ئەمنی كەرامە دەگوازرێنەوە و دوای شەوێكیش دەبرێنە بۆ بەڕێوەبەرایەتی ئەمنی كەركوك ناسراو بە ئەمنی مەنسوڕ.

عەبدولخالق كە یەكێك دەبێت لە دەستگیركراوەكانی ئەو رۆژە بۆ ئەوەی ناچاری بكەن ناوی رێكخستنەكان ئاشكرابكات جۆرەها ئەشكەنجەدانیان لەگەڵ بەكارهێناوە كە لەژێر ئەشكەنجەدا چوار پەنجەی یەكێك لە پێیەكانی بەئاگر دەسوتێنن و دواتر بەهۆی ئەوەی كرم لێی دەدات بەناچاری دەیبڕنەوە، بەڵام ئەو ئامادەنابێت هیچ وشەیەك بدركێنێت، لەوبارەیەوە ئاماژە بۆ ئەوەدەكات كە زۆرترین ئەشكەنجە لەگەڵ ئەودا بەكارهێنراوە وەكو كارەبا و لێدان و هەڵواسین بەقاچەكانی.

لەگەڵ گەیاندنی دەستگیركراوەكان سەرەتا بۆ بینای ئەمنی كەڕامە كە نزیكترین بارەگای بەعس بوە لەناوچەی خۆپیشاندانەكەوە، وەكو دەستگیركراوەكان دەیگێڕنەوە كۆمەڵێكی زۆر (قوە خاسە) لەبەر دەرگا و هەردوو رێرەوی حەوشەكە تاوەكو ژورەوە دەوەستن و بەكێبڵ و دار دەكەونە لێدانی گیراوەكان، بە شەق و مشتەكۆڵە لە ئۆتۆمبێلەكان دەیانهێننە خوارەوە تاوەكو دەگەنە ژورەوە بەشێوەیەك كە هیچ كەسێك بەساغی و بێ خەڵتان خوێنكردن ناگاتە نێو بینای ئەمن.

"حەوت تەقەڵ بەسەرمەوە بوو"

هێمن مەولود (تەمەن 55 ساڵ) لەكاتی خۆپیشاندانەكەدا تەمەنی 18 ساڵ دەبێت و یەكێك دەبێت لە رێكخستنەكانی یەكێتی، ئەویش یەكێكە لەدەستگیركراوەكان و لەبارەی شێوازی ئەشكەنجەكەیەوە بە دواڕۆژ دەڵێت: "من خۆم لە دوو جێگاوە سەریان شكانبووم و هەر لەوێ بۆیان دوریمەوە بەشێوەیەك پشتی سەرم حەوت تەقەڵی پێوەبوو كە دواتر تووشی هەڵاوسان بوو ئەوەش وایكرد ئەو ساڵە لە تاقیكردنەوە دەرنەچم".

ئەو خوێندكارانەی لەو راپەڕینەدا شەهیدكران تاوەكو ئێستا نازانرێت تەرمەكانیان لەكوێ خراونەتە ژێر خۆڵەوە و گۆڕیشیان نییە، كە بریتین لە (ستار عوسمان، عەلی خەتاب، جەلال ئەحمەد، هیوا رەشید، عەباس عەلی مەولود، عەبدولقادر حەسەن، ئازاد عەبدولقادر حەمەموڕاد، عەلی سەلیم، رەسول كەریم شەریف، رەشاد مرادخان و فەرەیدون فەتحوڵا جەباری).

زۆربەیان لەژێر ئەشكەنجەدا شەهیدكراون كە بەوتەی بەشێكی زۆر لە شایەتحاڵەكان، لە شەوی یەكەمی رووداوەكە زۆرترین ئەشكەنجەی (شەهید فەرەیدون فەتحوڵای جەباری) دەدرێت بەشێوەیەك كە دەبێتە سیمبوڵی خۆڕاگری و تەسلیم نەبوون تا ئەوكاتەی بەهۆی قورسی ئەشكەنجەدانەكەیەوە گیان لەدەستدەدات، چونكە بە سەركردەی راپەڕینەكە لەقەڵەمدەدرێت.

ناوی تەواوەتی فەرەیدون فەتحوڵا محێدینە، لەدایكبوی ساڵی 1963 بووە، ئەوكات خوێندكاری قۆناغی پێنجی ئامادەیی دەبێت لە قوتابخانەی ئیمام قاسم و یەكێكیش دەبێت لە رێكخەرانی خۆپیشاندانەكە كە بەهۆی ئەوەی لە رێكخستنەكانی كۆمەڵەی رەنجدەران دەبێ پەیوەندی لەگەڵ فەرماندەكانی پێشمەرگەشدا هەبووە لەشاخ.
 
"لەڕاپەڕینەكە مفەوەز حەمید تۆڵەی لێكرایەوە"
مەریوان جەباری یەكێك لە خزمەكانی (شەهید فەرەیدون جەباری) بۆ دواڕۆژ دەدوێت و دەڵێت: "فەرەیدون دوای ئەوەی توانای دەربازبونی نامێنێت دەكەوێتە دەستی بەعس و كەسێك بەناوی مفەوەز حەمید دەستبەسەری دەكات و لەشەوی یەكەمیشدا بەهۆی قورسی ئەشكەنجەدانەوە گیان لەدەستدەدات".
ئەوەش دەخاتەڕوو كە لەساڵی 1991 دوای ئەوەی راپەڕین لە كەركوك رودەدات و ئازاد دەكرێت، لەلایەن هێزەكانی پێشمەرگەوە هەڵدەكوترێتە سەر ماڵی مفەوز حەمید و تۆڵەی شەهید فەرەیدون وەردەگیرێتەوە.

"ئەگەر هەموو شتێك لەتەنكیدا ببچڕێت ئەوە زوڵم لە قەوێتیدا دەبچڕێت" ئەمە ئەو پەیامە دەبێت كە خۆپیشاندانەكەی ساڵی 1982 دەیداتە رژێمەكەی سەدام حسێن، كە لەو سەردەمەدا چەندین ساڵ بووە پرۆسەی راگواستن، ئاوارەكردن، تەعریب، سەركوتكردن، زیندانكردن و كوشتنی كوردی دەستیپێكردبوو.

6ی ئایاری 1982 بۆ كەركوكیەكان سەرەتای قۆناغێكی نوێ دەبێت، بەوپێیەی یەكەم جار دەبێت دەنگی ناڕەزایەتی و راپەڕین بەرپابكرێت لەدوای چل ساڵ بەسەر مانگرتنی گاورباخی (مانگرتنی كرێكارانی كۆمپانیای نەوتی باكور بووە دژی بەڕیتانیایەكان)، لەو رۆژەیشدا كەركوكیەكان داوای ئازادكردنی زیندانیانی سیاسی دەكەن و لەدژی پرۆسەی ئاوارەكردن و تەعریبی شارەكەیان دەوەستنەوە.

"لەگەڵ مامەڕیشە پلانێك دانرابوو"

فەرەیدون جەباری، كە سەرپەرشتی بەشێكی رێكخستنەكانی كۆمەڵەی كردووە لەو رۆژەدا، لەگەڵ مامەڕیشە لێپرسراوی كەرتی چواری جەباری پلانێكیان دەبێت بۆ ئەوەی بەشێك لە رێكخەرانی خۆپیشاندانەكە و رێكخستنەكان بەرنە شاخ، ئەوەش دوای ئەوەی لەگەڵ خۆپیشاندانەكەی ئەماندا مامەڕیشەیش بەمەفرەزەیەكی لەسەنتەری شاردا گورز لەپیاوانی بەعس بوەشێنێت، بەڵام بەهۆی رێگانەدان بە مامەڕیشە لەلایەن سەركردایەتیەوە بۆ بەشداری لەو چالاكیە، رێكخستنەكان رێگەی دەربازبونیان نامێنێت.

لەدوای دەستگیركردنی زیاتر لەنیوەی خۆپیشاندەرەكان و شەهیدكردنی پۆلێكیان، حكومەتی بەعس لەترسی پەرەسەندنی گرژییەكان و بۆ هێوركردنەوەی گەنجانیش، دەستدەكات بە ئازادكردنی دەستگیركراوەكان بەشێوەی چەند قۆناغێك، بەڵام دوای ئەوەی باوكی دەستگیركراوەكان بانگهێشتی بەردەم بەڕێوەبەری ئەمنی كەركوك دەكرێن و هەڕەشەی كوشتنی رۆڵەكانیان لێدەكات لە ئەگەری دوباركردنەوەی خۆپیشاندان و چالاكی هاوشێوە.

 

"ئەمنەكان هاتنە ماڵەوە منیان گرت"
ئاشنا محەمەد سەعید تەمەن 56 ساڵ بەهەمان شێوە خوێندكاری ئامادەیی سەورە بووە یەكێكە لەو دەستگیركراوانەی كە دوایین كەس بووە لەدوای دوو مانگ و 17 رۆژ لەزیندان دەرچوون.

ئەو دەڵێت: "من توانیم لەكاتی پەلاماردانی خۆپیشاندەرەكاندا خۆم دەربازبكەم و هەڵبێم، بەڵام دواتر زیاتر لە 35 كەس ناوی منیان دركاندبوو، بۆیە ئەمن بۆ شەوەكەی لەماڵەوە هەڵیانكوتایە سەرم و دەستگیركرام".

ئەوەی ئاشنا هەرگیز بیری ناچێتەوە ئەو رۆژانەیە كە زیاتر لە 60 كەس لەژوورێكی چوار بەپێنجدا بوون و بەبەردەوامیش جەلادەكانی بەعس بەنێویاندا گەڕاون و وتویانە كەسێك ماوە سەری نەشكابێت.


پێداچوونەوە: ئارام غەفور 
بڵاوكردنه‌وه‌: شیروان شه‌ریف



  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure