هەڵە سیاسیەكانی ئەردۆغان

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 1 هەفتە

سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
رۆژی شەممە، بنالی یڵدرم سەرەك وەزیرانی توركیا بە سەرۆكایەتی وەفدێكی گەورەی وزاری، كە هەردوو وەزیری بەرگری و وزەی تێدابوو، گەیشتە بەغدا، لە هەوڵێكدا بۆ چاككردنەوەی پەیوەندیەكانی نێوان هەردوو وڵات و شكاندنی ئەو باری گۆشەگیرییەی كە وڵاتەكەی لەئاست وڵاتانی دراوسێیدا تێیكەوتووە دوای ئەوەی بە سیاسەتەكانی خۆیدا چووەوە لە دۆسیەی سوریادا و پەیوەندییەكانی لەگەڵ مۆسكۆدا پتەوكرد. 
هەڵبژاردنی بەغدا، كە زۆر لە بەرەی ئێرانی-سوری نزیكە، هەروەها لەم كاتەیشدا كە هێزەكانی دژە تیرۆری عێراق قۆناغی دووەمی جەنگەكەیان دەستپێكردووە بۆ گێڕانەوەی شاری موسڵ لەژێر كۆنترۆڵی (دەوڵەتی ئیسلامی)، مانای ئەوە دەگەیەنێت رەجەب تەیب ئەردۆغان بڕیاریداوە بەشێوەیەكی زۆر جدیتر بچێتە ریزی ئەم بەرەیەوە، بەتایبەت كە كەوتووەتە جەنگێكی قورسەوە لە شاری ئەلباب لە رووبەڕووبوونەوەی رێكخراوی (دەوڵەت)دا و هێزەكانی زیانێكی زۆریان پێگەیشتووە و كار گەیشتووەتە ئاستێك لە ناو رای گشتیی توركیدا پرسیار لە ئاستی رەوایی ئەم جەنگە و دەرەنجامەكانی بكرێت. رازیبوونیشی لەسەر كشانەوەی هەموو هێزەكانی لە بنكەی باشیك-ی باكوری عێراق، كە هۆكار و سەرچاوەی ئاڵۆزییەكانی بوو لەگەڵ بەغدادا، یەكێكە لە ئاماژە و بەڵگەكانی ئەم بوارە.
سێ‌ وەرچەرخانی سەرەكی هەن، ناوخۆیی و دەرەكی، دەكرێت بەهۆیانەوە هەڵوێستی قەیراناویی توركیا تێبگەین، هەروەها ئەو دەرهاویشتانەیش كە بوونەتە هۆی گۆڕانكاریی زۆر لە دۆسیە سەرەكیەكان لە ناوچەكەدا.
ـ یەكەم: ئاڵۆزیی پەیوەندیەكانی توركیا و ئەمریكا بەجۆرێك كە پێشتر نەگەیشتووەتە ئەو ئاستە خراپە. چونكە دوای ئەوەی سەرۆك ئەردۆغان بە ئاشكرا ئەمریكای تۆمەتبار كرد بەوەی كە پشتگیریی تیرۆر دەكات، بەتایبەت رێكخراوی (دەوڵەتی ئیسلامی)، هەروەها دەستبەرداربوونی پەیمانی ناتۆ لە توركیا لە جەنگەكەیدا دژی ئەم رێكخراوە و رێكخراوە كوردیەكان، ئەوەتا حكومەتی توركیا هەڵمەتەكەی پەرەپێدەدات و هەڕەشەی داخستنی بنكەی ئاسمانیی ئەنجەرلیك دەكات بەڕووی فڕۆكە ئەمریكی و خۆرئاواییەكانی دیكەدا كە لێوەی دەفڕن بۆ لێدانی بنكەكانی (دەوڵەتی ئیسلامی) لە عێراق و سوریا. فیكری ئیشق-ی وەزیری بەرگری توركیایش دەڵێت:"دەبێت هەموان بزانن كە بنكەكەمان سەر بە پەیمانی ناتۆ و هیچ لایەكی تر نییە و بەكارهێنانی بە رەزامەندیی ئەنقەرە دەبێت".   
ـ دووەم: لێدوانە كتوپڕ و توندەكەی  بەڕێز نوعمان قورتولموش جێگری سەرەك وەزیران كە لە هەمانكاتدا وتەبێژی حكومەتیشە، تێیدا دانینا بەوەدا كە سیاسەتەكانی توركیا هەر لەسەرەتاوە لە سوریادا هەڵە بووە و وتی:"وڵاتەكەم ویستی قۆناغێكی دیموكراسیانە لە سوریا بنادبنێت، بەڵام نەیتوانی دەستەبەری پێشخستنی ئامرازە سیاسیەكانی بكات و جێبەجێی بكات، چونكە تواناكانی ئێمە بەس نەبوون و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییش پشتگیرییەكی پێویستی نەكردین لەم بارەیەوە".
ـ سێیەم: كە ناوخۆییە و بریتییە لە بەردەوامی و درێژەدان بە هەڵمەتی دەركردنی هەزاران فەرمانبەری تورك لە پۆستەكانیان بە گومانی ئەوەی پەیوەندییان بە بزووتنەوەكەی فەتحوڵـڵا گولەن-ی بانگخوازەوە هەیە و دوا كۆمەڵیشیان دەركردنی شەش هەزار فەرمانبەر بوو. هەروەها درێژكردنەوەی باری نائاسایی بۆ سێ‌ مانگی دیكە و دەستگیركردنی نزیكەی 40 هەزار كەس كە بەشێكی زۆریان سەرباز و دادوەر و خەڵكانی ئەكادیمین.
ئەم سێ‌ گۆڕانكاری و وەرچەرخانە، پێكەوەپەیوەستن و دەبێت بە (كۆ) سەیربكرێن بۆ زانینی رێڕەوەكانی سیاسەتی داهاتووی توركیا. ئەوە ئاشكرایە كە هەڕەشەكەی سەرۆك ئەردۆغان بە داخستنی بنكەی ئەنچەرلیك، دوا پەیامی ئەو دەگەیەنێتە واشنتۆن كە بەتەواوی پشتی تێكردووە، بەڵام زەحمەتە واشنتۆن بەدەمیەوە بچێت و ئاوڕی لێ‌ بداتەوە، چونكە ئەو پێش ئەوەی توركیا رێگەی پێ‌ بدات تا بنكەی ئەنچەرلیك بەكاربێنێت، جەنگی لە دژی (دەوڵەتی ئیسلامی) دەست پێكردووە. هەروەها عێراقی لە ساڵی 2003 دا داگیركرد بێ‌ ئەوەی پشت بەو ببەستێت دوای ئەوەی پارلەمانی توركیا داواكەی رەتكردەوە لەمەڕ بەكارهێنانی بنكەكە بۆ غەزوكردنی عێراق. دیارە لەبەر هۆكارێكی سادە، ئەویش هەبوونی بنكەی دیكەی ئاسمانییە لە چەند دەوڵەتێكی عەرەبیدا، لەوانە بنكەی عێدید لە قەتەر.
سەرۆك ئەردۆغان لە پشتگیریی ئەمریكا بۆ میلیشیا چەكدارە كوردیەكان دەترسێت و ترسی ئەوەی هەیە چەكیان پێ بدات، وەك چۆن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی سوریدا كردی. هەروەك لەوەیش دەترسێت ئەو یاسا ئەمریكیەی كە پێش دوو هەفتەیەك لەمەوبەر بۆ رێگەدان بە حكومەت دەركرا تا ئابڵۆقەی چەك لەسەر گروپە چەكدارەكان لابەرێت و كەرەستەی پێشكەوتووی جەنگی و مووشەكی دژە فڕۆكە و تانك-یان بداتێ‌، مەبەستی پشتیوانیكردنی كوردەكان بێت لە سوریا و تەنانەت لە توركیایشدا. 
بەڵام ئەگەر تەماشای هەڵمەتی دەستگیركردنەكان و دەركردنی فەرمانبەران بكەین، ئەوا ئەم سیاسەتە هەمان ئەو سیاسەتەی پۆڵ بریمەر حاكمی سەربازیی ئەمریكای دوای داگیركردنی عێراق-مان بیردێنێتەوە كە خۆی لە یاسای ریشەكێشكردنی بەعس و هەڵوەشاندنەوەی سوپا و دەزگای ئەمنیی عێراق-دا دەبینیەوە و بووە هۆی دروستبوونی ئامێزێكی گەرم بۆ دەركەوتن و گەشەی (دەوڵەتی ئیسلامی).
كێشەی سەرەكی كە رووبەڕووی سەرۆك ئەردۆغان و رژێمەكەی دەبێتەوە، زۆریی گۆڕینی سیاسەتەكانیەتی كە تێدا لە نێوان ئەوپەڕی باكور و ئەمپەڕی باشوردا دێت و دەچێت. هەروەها پیادەكردنی شتێك و پاشان بەزوویی پاشگەزبوونەوەی لێی، بەم هەڵوێست و سیاسەتانەیشی بڕوا و متمانەی هێزە ئیقلیمی و نێودەوڵەتیەكانی وەك یەك لەدەستداوە. هەمان شتیش دەربارەی هەڕەشەكان و زۆریی پەیامەكانی بۆ ئەم لایەن و ئەو لایەن كە زۆرجار كاردانەوەی جۆرێك لە شڵەژان و پەشێویین.  
ئەمڕۆ بەڕێز قورتولموش جێگری سەرەك وەزیران، دان بەوەدا دەنێت كە سیاسەتەكانی وڵاتەكەی هەر لە سەرەتاوە دەربارەی دۆسیەی سوریا هەڵەبوون. ئەی ئەگەر وایە بۆچی بەدرێژایی شەش ساڵی رابردوو سووربوون لەسەر پەیڕەوكردنی ئەو سیاسەتە هەڵەیە، ئەو سیاسەتەی كە تەنیا هەر لە سوریادا شكستی نەهێناوە بەڵكو، بەدانپێدانانی خۆی، تیرۆری گەڕاندووەتەوە بۆ خودی توركیا و گەیشتووەتە ئەو ئاستەی هەڕەشەی پارچەپارچەبوون و شەڕی ناوخۆ و تایەفی و ئیتنیی لێدەكات. 
توركیا كارتی تایەفەگەریی بەكارهێنا شانبەشان لەگەڵ ئێران و سعودیە بۆ چاندنی تۆوی ئاژاوەیەكی خوێناوی لە ناوچەكەدا، ئەویش بە بەستنی هاوپەیمانێتی لەگەڵ ئەمریكا و پەیمانی ناتۆ كە بۆخۆی ئەندامێكیەتی، هەروەها بە دەستوەردانە سەربازیەكانی لە لیبیا و عێراق و سوریا و یەمەن. بۆیە قسەكەی بەڕێز قورتولموش دەربارەی هەبوونی لایەنگەلێك كە دەیانەوێت گەلانی ناوچەكە بەشبەش و دابڕ بكەن و ئیرادەیان بشكێنن لە رێی دنەدانی ناكۆكییە ئیتنی و تایەفیەكانەوە، زۆر راست و وردە، بەڵام لەبیری چووەتەوە یان لەبیرخۆیی دەباتەوە كە هەتا ئێستایش توركیا لە سەرووی هەموو ئەو لایەنانەوەیە. 
لە هەموو حاڵەتەكاندا، ئەگەرچی ئەم دانپێدانان و هەنگاوانە دوایشكەوتبن هەر لەوە باشترە كە هەر نەیەن، گرنگ راستگۆیی و راستكردنەوەی هەڵەكانە.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure