سەردەمی جەلال ئەلعەزەم و سەردەمی ئەلبەتتات

بۆچوون / بیروڕا :: 14/12/2016

سەرچاوە: ئەلمەدا
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید


سادق جەلال ئەلعەزەم وەك كتێبە بەناوبانگەی (رەخنەی بیری ئایینی)، ژیا، كاریگەریی لەسەر نەوەیەك لە رۆشنبیران بە تەواوەتی هەبوو لە رەخنەگرتنی ئازایانەی دامەزراوەی دیینیدا. ئەم نووسەرە كە پسپۆری بواری فەلسەفە و عاشقی ئەدەب بوو، خاوەنی گرنگترین كتێبی رەخنەی خودی بوو لە شكستەكانی عەرەب، هەوڵیدا بەهۆیەوە گوتاری رژێمە عەرەبییەكان پووچ و بەتاڵ بكاتەوە، ئەو رژێمانەی كە لە كۆمارگەلێكی سەربەخۆوە گۆڕان بۆ تایەفە و خێڵ و عەشیرەت.
ئەو لە تەمەنی نۆ ساڵاندا بوو كە مامۆستای وانەی ئایین هۆشداریی دەدانێ‌ لە سەر عەزابی دۆزەخ، نەیتوانی لەو عەزابە توندە تێبگات كە لە دوای مردنی دەیچێژێت، ئەمەیش دۆخەكەی لێ‌ تێكدا.
لە خێزانێكدا پەروەردە بوو كە بەرگریی لە رۆشنگەری و عەلمانی دەكرد. جەلال عەزەم-ی باوكی یەكێك بوو لەو عەلمانەییانەی سوریا كە بانگەشەی دەوڵەتی مەدەنی-یان دەكرد. لەبەر ئەوەیش كە زانین و توێژینەوە و مشتومڕ، هەمیشە خاوەنەكانیان پەلكێشی زیندان یاخود تاراوگە دەكەن، بۆیە ئەلعەزەم بەیروت-ی هەڵبژارد بۆ ئەوەی لێی بژی، بەیروتیش دەرگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوەی بۆ واڵاكرد و ئەویش لە ماوەی چەند ساڵێكی كەمدا  دەیان كتێبی لەكایەی رەخنەی بیری ئایینیدا پێشكەشكرد، ئەو بیرەی كە ببوە وێنەیەكی چەسپاو بەلایەوە، ئەمەیش  بە هۆی مامۆستاكەی ئایینیەوە كە بانگەوازی بۆ ئەوە دەكرد ئەم دنیایەی بە دنیای كۆتایی بگۆڕێت. هەروەها بەرهەمەكانی دیكەی بۆ ئەو بیرەی كە لە عەقڵییەوە نزیكترین بوو، بیری ماركسی، كە بەشی هەرەزۆری بایەخەكانی بۆ تەرخانكرد و هەوڵیدا بۆ جێبەجێكردنی میتۆدەكەی لە توێژینەوە رەخنەییەكاندا و ئەمەیش لە رێگەی چەندین توێژینەوەی خۆیەوە، كە دیارترینیان: (دفاعاً عن المادية والتاريخ، ذهنية التحريم، الاستشراق معكوسا، النقد الذاتي بعد الهزيمة)ن. 
لەو قۆناغە رۆشنەدا، سادق جەلال ئەلعەزەم، خەونی بە جیهانێكی دادوەریی كۆمەڵایەتیەوە دەبینی. بەڵام لە دەنگەدەنگی قینەبەرایەتیی سیاسی  و شەڕی هاوڕێكان بێدار دەبووەوە. 
لە مێژووی هیچ وڵاتێكدا رووینەداوە كە دەنگی مەدەنیخوازی تا ئەم ئاستە كەمبێتەوە و نەمێنێت. بەهێزبوونی تایەفەگەری و لایەنگریی عەشایەری ونی كرد. ئەو دەوڵەتە عەلمانیەی كە لە كتێبەكانی سادق ئەلعەزم-دا دەمانخوێندەوە، بووەتە تۆمەتێك و بەهۆیەوە خاوەكەی رەجم دەكرێت.
ئەمڕۆ وایلێهاتووە، عێراقی بەدوای تایەفەكەیدا دەگەڕێت نەك نیشتمانەكەی و سیاسیەكان وایلێدەكەن كە لە ئاشكراكردنی ئەمەدا هەست بە شەرمەزاریی نەكەن. كاتی خۆی ئەمە تاوانێك بوو كە ویژدانی نیشتمانپەروەریی دەخستە بەردەم لێپرسینەوەوە، كەچی ئەمڕۆ بووەتە مایەی خۆهەڵكێشان و شانازیكردن. جاران خەڵكی پێی شەرم بوو لایەنگیریی خۆی بۆ خێڵ ئاشكرا بكات، كەچی ئێستا بانگەشەكارانی عێراقی نوێ‌، لە ئاشكراكردنی نیشتمانپەروەرێتیی خۆیان دەترسن.  
سادق جەلال ئەلعەزەم، دەڕوات، بەڵام وشەكانی دەمێننەوە، دێتەوەبیرمان لە كاتێكدا لەناو ئەو سیاسیانەداین كە گیانەكان لەناودەبەن و نیشتمان وێران دەكەن و سوورن لەسەر ئەوەی چارەسەر لەوەدایە شەقامەكان بەخوێن سوورهەڵگەڕێن، وەك ئەوەی واسق ئەلبەتتات لە كاتی بەرگریكردنیدا لە نوری ئەلمالیكی ئاگاداری كردینەوە.
لە دوا دیداریدا و لە وەڵامی پرسیاری: چۆن دەڕوانیتە بارودرخی عێراق و سوریا و لیبیا؟.  پیاوە عەلمانیەكە بە یەك رستە وەڵامدەداتەوە: هەمیشە ئەم ئایەتەی قورئانم بیردێتەوە (كیفما تكونوا یولّی علیكم). 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە